Carl Orff: O Fortuna

o-fortuna

Carl Orff: O Fortuna

บทเพลงคลาสสิกที่ BBC ได้ทำการสำรวจจัดอันดับ ‘most listened to classical piece’ ได้ยินบ่อยครั้งสุดในรอบ 75 ปี คือ O Fortuna บทกวีภาษาละตินที่ใส่ Orchestra โดย Carl Orff คีตกวีชาวเยอรมัน เพื่อเปิดและปิดการแสดง Cantata ชื่อ Carmina Burana, การันตีว่าคุณต้องเคยได้ยินเพลงนี้แน่นอน

O Fortuna เป็นภาษาละตินแปลว่า Fortune, โชคลาภ ทรัพย์สมบัติ ฯ เป็นบทกวีภาษาละตินในยุค Medieval (ยุคกลาง Middle Age) เขียนโดยกลุ่ม Goliard บาทหลวงหัวขบถ ในช่วงศตวรรษที่ 12-13 ที่ได้ไปศึกษาเล่าเรียนความรู้ทั่วยุโรป และได้พบเจอกับวัฒนธรรม ความเชื่อ บทเพลง บทกวี วิถีชีวิตที่แตกต่างออกไป ทำให้เกิดความหลงใหลต้องการออกจากการเป็นพระ จึงได้เขียนบทกวีรำพัน ล้อเลียนถึงโชคชะตา ความเพ้อฝัน และความโง่เง่าของตนเอง (ที่เลือกชีวิตเพื่อผู้อื่น)

ใครอ่านละตินออกลองศึกษาดูนะครับ นี่เป็นภาพถ่ายจากหน้าหนังสือที่จดบันทึกกวีบทนี้ไว้ หลงเหลือมาจนถึงปัจจุบัน

 ภาษาละติน คำแปลภาษาอังกฤษ 
O Fortuna
velut luna
statu variabilis,
semper crescis
aut decrescis;
vita detestabilis
nunc obdurat
et tunc curat
ludo mentis aciem,
egestatem,
potestatem
dissolvit ut glaciem.

Sors immanis
et inanis,
rota tu volubilis,
status malus,
vana salus
semper dissolubilis,
obumbrata
et velata
michi quoque niteris;
nunc per ludum
dorsum nudum
fero tui sceleris.

Sors salutis
et virtutis
michi nunc contraria,
est affectus
et defectus
semper in angaria.
Hac in hora
sine mora
corde pulsum tangite;
quod per sortem
sternit fortem,
mecum omnes plangite!

O Fortune,
like the moon
you are changeable,
ever waxing
and waning;
hateful life
first oppresses
and then soothes
as fancy takes it;
poverty
and power
it melts them like ice.

Fate – monstrous
and empty,
you whirling wheel,
you are malevolent,
well-being is vain
and always fades to nothing,
shadowed
and veiled
you plague me too;
now through the game
I bring my bare back
to your villainy.

Fate is against me
in health
and virtue,
driven on
and weighted down,
always enslaved.
So at this hour
without delay
pluck the vibrating strings;
since Fate
strikes down the strong man,
everyone weep with me!

ในปี 1934 คีตกวีชาวเยอรมัน Carl Orff ได้ค้นพบหนังสือชื่อ Carmina Burana ของ Johann Andreas Schmeller ตีพิมพ์เมื่อปี 1847 ที่ได้รวบรวมบทกวีแต่งขึ้นในช่วงศตวรรษที่ 11th – 13th, ร่วมกับ Michel Hofmann นักเรียนกฎหมายที่มีความชื่นชอบภาษากรีกและลาติน ร่วมกันเลือก 24 บทกวี นำมาเรียบเรียงเขียนเป็น Catana ใส่ทำนอง Orchestra เปิดการแสดงครั้งแรกวันที่ 8 มิถุนายน 1937 ที่ Frankfurt Opera ใช้ชื่อการแสดงเต็มๆว่า

(ภาษาละติน) Carmina Burana: Cantiones profanæ cantoribus et choris cantandæ comitantibus instrumentis atque imaginibus magicis

Songs of Beuern: Secular songs for singers and choruses to be sung together with instruments and magic images

บทเพลงของ Beuern: บทเพลงของคนทั่วไป สำหรับนักร้อง คลอรัส ประสานเสียงร่วมกับวงดนตรีและภาพอันมหัศจรรย์

เกร็ด: ** Catana (ภาษาอิตาเลียนแปลว่า ร้องเพลง, sung) เป็นคำเรียกของประเภทการแสดง มีความคล้ายคลึงกับ Opera, Oratorio ใช้การร้องเดี่ยว/ประสานเสียง ควบคู่ไปกับดนตรีบรรเลง แตกต่างที่จุดประสงค์การใช้ มักเกี่ยวข้องกับกิจกรรมทางศาสนา (คริสต์) เป็นส่วนใหญ่

ใจความของ Carmina Burana พูดถึง Fortuna Wheel กงล้อแห่งโชคชะตา ทั้ง 24 บทกวีที่เลือกมา ล้วนมีเรื่องราวเกี่ยวกับชีวิต อาทิ ความไม่แน่นอนของโชคชะตา/ลาภยศสรรเสริญ, ความไม่ยั่งยืนของชีวิต, ความสุขที่ได้รับ, ความหรรษาจากการดื่ม กิน การพนัน และความหลงใหลในกามตัณหา ฯ

“Regnabo, Regno, Regnavi, Sum sine regno”.
(I shall reign, I reign, I have reigned, I am without a realm).

เริ่มต้นจาก O Fortuna โอ้ โชคชะตา จากนั้นกงล้อจึงเริ่มหมุน จากสุขไปทุกข์ สมหวังไปผิดหวัง ความหวังสู่สิ้นหวัง ก่อนจะกลับมาปิดท้ายวัฎจักรที่ O Fortuna อีกครั้ง (เป็น Prologue และ Epilogue)

ทำนองเพลง O Fortuna เริ่มต้นเสียงกลองและคลอรัสที่อลังการ O Fortuna, velut luna, statu variabilis, จากนั้นทุกอย่างจะเงียบสนิท กลายเป็นเสียงกระซิบค่อยๆเร่งความเร็ว ดังขึ้นเรื่อยๆ จากนั้นตั้งแต่ Sors salutis, et virtutis, michi nunc contraria, เสียงทุกอย่างจะกลับดังอลังการอีกครั้งจนหมดคำร้อง แล้วเสียงฉาบจะดังขึ้น เป็นการเร่งความเร็วถึงจุดสูงสุดครั้งสุดท้ายแล้วจบลง

หลังจากการแสดงรอบปฐมทัศน์ ได้รับผลตอบรับที่ดีมาก Orff ให้สัมภาษณ์บอกว่า

Everything I have written to date, and which you have, unfortunately, printed, can be destroyed. With Carmina Burana, my collected works begin.

กระทั่ง Nazi ที่ตอนแรกมีความวิตกกังวล เกี่ยวกับใจความ Erotic ของบทกวี แต่พอการแสดงชุดนี้ได้รับความนิยมจึงยอมรับโดยสดุดี (เห็นว่าแม้แต่ Hitler ก็เคยมาฟังการแสดงสดนี้) หลังสงครามโลกผ่านไปก็ยังคงได้รับความนิยมอย่างล้นหลาม (immensely popular) จนกลายเป็น International Classic

ผมนำฉบับของ London Symphony Orchestra กำกับวงโดย Richard Hickox มาให้ฟัง (มีซับภาษาอังกฤษในเพลงด้วย)

นี่เป็นบทเพลงที่ผมเชื่อว่า ครั้งหนึ่งทุกคนต้องเคยได้ยินได้ฟัง แต่อาจไม่รู้ว่าคืออะไร ใครแต่ง ที่มาจุดเริ่มต้น มีความหมายว่าอะไร ก็หวังว่าบทความนี้จะช่วยไขข้อสงสัยได้นะครับ

ส่วนตัวค่อนข้างชอบเพลงนี้ แต่ก็แค่นั้นแหละไม่ได้หลงรักประทับใจอะไร ได้ยินก็ขนหัวลุก อะไรมันจะยิ่งใหญ่อลังการขนาดนั้น ว่าไปยิ่งพอๆกับ Beethoven: Symphony No. 5 เลยนะ

กับคนที่สนใจใน Carmina Burana ลองศึกษา ตีความบทกวีเหล่านี้ดูนะครับ มีความลึกซึ้งน่าสนเท่ห์อย่างมาก ผมเองก็ตั้งใจว่า ถ้ามีโอกาสในอนาคต อาจเขียนบทความวิเคราะห์/วิจารณ์ คำกลอนเหล่านี้ดู มันคงน่าสนุกไม่น้อยเลย

แถมให้สำหรับ 10 เพลงที่ BBC ได้ทำการสำรวจ ‘most listened to classical piece’ ได้ยินบ่อยครั้งสุดในรอบ 75 ปี ไว้ถ้ามีโอกาสจะเขียนให้ครบทุกเพลงนะครับ ประกอบด้วย

  1. Orff: O Fortuna
  2. Vaughan Williams: Fantasia On A Theme By Thomas Tallis
  3. Rimsky-Korsakov: Scheherazade
  4. Tchaikovsky: The Sleeping Beauty
  5. Schumann: Romance In F Sharp Major Op 28/2
  6. Delibes: Sylvia
  7. Rachmaninov: Symphony No 2
  8. Holst: The Planets
  9. Tchaikovsky: The Sleeping Beauty
  10. Schubert: Symphony No 5

reference: http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/8432499.stm

TAGLINE | “O Fortuna ได้ยินทีไรขนลุกทุกที เป็นบทเพลงที่คงไม่มีใครไม่เคยได้ยิน”
QUALITY | RARE-GENDARY
MY SCORE | LIKE

Leave a Reply

Be the First to Comment!

avatar
  Subscribe  
Notify of