Le Genou de Claire (1970)

Claire’s Knee

Le Genou de Claire (1970) French : Éric Rohmer ♥♥♥♥♡

เข่าของเธอนั้น ขอฉันสัมผัสลูบไล้เถอะนะ! เรื่องราวของชายผู้กำลังจะแต่งงาน ตกหลุมรักหัวเข่าของเด็กหญิงสาวคนหนึ่ง ไม่ได้ครุ่นคิดโรคจิตอะไร แต่ทำอย่างไร … ขอแค่ให้ได้สัมผัสก็ยังดี

ในบรรดาห้าผู้กำกับเปลี่ยนโลกภาพยนตร์รุ่น French New Wave จากนิตยสาร Cahiers du cinéma ชื่อของ Éric Rohmer อาจไม่โด่งดังเทียบเท่า François Truffaut, Jean-Luc Godard, Jacques Rivette หรือแม้แต่ Claude Chabrol แถมเป็นคนสุดท้ายก้าวขึ้นสู่ทำเนียบตำนาน แต่เพื่อนร่วมรุ่นทั้งสี่ต่างให้ความเคารพนับถือมากที่สุด

“Truffaut once said [Éric Rohmer] was one of the greatest directors of the 20th century, Godard was his brother, Chabrol admired him, Wenders couldn’t stop taking photos of him. Rohmer is a tremendous international star. The one and only French director who was in coherence with the money spent on his films and the money that his films made”.

ผมเองยังไม่เคยรับชมผลงานใดๆของ Éric Rohmer แต่บังเอิญมีโอกาสรู้จัก Claire’s Knee (1970) จากลิสหนังวาเลนไทน์หนึ่ง อ่านพล็อตเรื่องโคตรน่าสนใจ! ดูเสร็จตกหลุมรักคลั่งไคล้ อาจกลายเป็นภาพยนตร์จากผู้กำกับรุ่น French New Wave โดยส่วนตัวชื่นชอบมากที่สุด

ความสมบูรณ์แบบของหนัง เกิดจากอัจฉริยภาพผู้กำกับ Rohmer ครุ่นคิดได้อย่างไร! บทสนทนาเต็มไปด้วยความสลับซับซ้อน ราวกับไม่ใช่ภาษามนุษย์! ต้องเป็นบุรุษผู้มีสติปัญญาเฉลียวฉลาดระดับหนึ่ง และเข้าใจภาษา(อังกฤษก็ได้)อย่างลึกซึ้ง! ถึงจะเข้าถึงสรวงสวรรค์ของการแค่ได้สัมผัสลูบไล้เข่าของเด็กหญิงสาว


Éric Rohmer ชื่อเกิด Jean-Marie Maurice Schérer (1920 – 2010) ผู้กำกับ/นักวิจารณ์ภาพยนตร์สัญชาติฝรั่งเศส เกิดที่ Nancy, Lorraine ครอบครัวนับถือคาทอลิกเคร่งครัด โตขึ้นศึกษายังปารีส ร่ำเรียนประวัติศาสตร์ วรรณกรรม ปรัชญา และศาสนศาสตร์ เริ่มต้นทำงานเป็นครูสอนหนังสือยัง Clermont-Ferrand หลังสงครามโลกครั้งที่สองลาออกมุ่งสู่ปารีส กลายเป็นนักข่าวฟรีแลนซ์ ตีพิมพ์นวนิยายนามปากกา Gilbert Cordier จับพลัดจับพลูกลายเป็นสมาชิก Cinémathèque Française รู้จักกับ Godar, Truffaut, Rivette, Chabrol จากไม่เคยใคร่สนใจภาพยนตร์เปลี่ยนมาตกหลุมรัก จากนั้นเริ่มเขียนวิจารณ์ เข้าร่วมก่อตั้งนิตยสาร Cahiers du Cinéma สร้างหนังสั้น ตามด้วย Feature-Length เรื่องแรก Le Signe du lion (1959)

ได้แรงบันดาลใจจาก Sunrise (1927) โคตรหนังเงียบของผู้กำกับ F. W. Murnau วางแผนสร้างภาพยนตร์หกเรื่อง ‘Six Moral Tales’ จากเค้าโครงสร้างเรื่องราว ผู้ชายกำลังจะแต่งงานหรือแต่งงานแล้ว ถูกล่อลวงโดยหญิงสาวให้ลักลอบเป็นชู้นอกใจ แต่สุดท้ายหวนกลับมาหาว่าที่/ภรรยาคนแรก จบแบบ Happy Ending
– หนังสั้น La Boulangère de Monceau/The Bakery Girl of Monceau (1963)
– หนังสั้น La Carrière de Suzanne/Suzanne’s Career (1963)
– La Collectionneuse/The Collector (1967)
– Ma nuit chez Maud/My Night with Maud (1969)
– Le Genou de Claire/Claire’s Knee (1970)
– L’Amour l’après-midi/Love in the Afternoon (1972)

เกร็ด: จริงๆแล้วภาษาฝรั่งเศสคำว่า Moraliste ไม่ได้แปลว่า Moral, คุณธรรมศีลธรรม แต่หมายถึงบุคคลผู้มีความใคร่อยากรู้สิ่งหลบซ่อนเร้นภายในจิตใจมนุษย์ อะไรคือสาเหตุผล แรงผลักดัน บันดาลใจของการกระทำนั้นๆ

“a moraliste is someone who is interested in the description of what goes on inside man… they are people who like to bring their motives, the reasons for their actions, into the open”.

เรื่องราวเกิดขึ้นระหว่างวันที่ 29 มิถุนายน – 29 กรกฎาคม ค.ศ. 1970 เมื่อ Jérôme Montcharvin (รับบทโดย Jean-Claude Brialy) เดินทางมาพักผ่อนตากอากาศ ใช้ชีวิตเดือนสุดท้ายก่อนแต่งงานยัง Lake Annecy, Haute-Savoie มีโอกาสพบเจอเพื่อน/ถ่านไฟเก่าก่อน Aurora (รับบทโดย Aurora Cornu) พักอาศัยยังบ้านต่างอากาศของ Madame Walter (รับบทโดย Michèle Montel) มีลูกสาวสองคนคือ Laura (รับบทโดย Béatrice Romand) และ Claire (รับบทโดย Laurence de Monaghan)


Jean-Claude Brialy (1933 – 2007) นักแสดง/ผู้กำกับสัญชาติฝรั่งเศส เกิดที่ Aumale, French Algeria ซึ่งพ่อรับราชการทหารประจำการอยู่ โตขึ้นถึงค่อยมีโอกาสหวนกลับฝรั่งเศส เข้าสู่วงการภาพยนตร์พร้อมๆผู้กำกับรุ่น French New Wave ผลงานเด่นๆ อาทิ A Woman Is a Woman (1961), Claire’s Knee (1970), Le juge et l’assassin (1976), Les innocents (1987) ฯ

รับบท Jérôme Montcharvin นักการทูตสัญชาติฝรั่งเศส วาทะฝีปากเป็นเลิศ กำลังเตรียมแต่งงานลงหลักปักฐานยังประเทศสวีเดน หวนกลับมาพักผ่อนยังบ้านริมทะเลสาป Lake Annecy การได้พบเจออดีตถ่านไฟเก่า Aurora ทำให้มีโอกาสรู้จักแม่หม้าย Madame Walter และเด็กหญิงสาวสองคน
– น้องคนเล็ก Laura เป็นคนเฉลียวฉลาดหลักแหลม เหมือนจะตกหลุมรักแรกพบ Jérôme จึงพยายามยั่วยวนหยอกเย้า เล่นกับไฟ แต่ไม่มีอะไรเกินเลยกว่านั้น แค่ใช้วันเวลาว่างแก้ขัดความเบื่อหน่าย
– พี่สาวไม่แท้ Claire ปรากฎตัวขึ้นมากลางเรื่อง แฟนหนุ่มมีอยู่แล้ว ก็มิได้ใคร่สนใจอะไรในตัว Jérôme แต่หลังจากพบเห็นเข่าอันน่าหลงใหล อยากทดลองทำบางสิ่งเพื่อให้ได้สัมผัสจับต้อง

ภาพลักษณ์หนวดเคราดกดำของ Brialy สร้างความตราตรึงให้กับตัวละครนี้อย่างมาก แม้ดูรกๆแต่กลับปกคลุมด้วยเสน่ห์อันน่าหลงใหล ไหนจะวาทะฝีปาก ความเฉลียวฉลาดรอบรู้ สัมพันธ์ภาพของเขากับสาวๆต่างสนิทสนมแนบเนื้อ โอบกอดรัดจับมือ ภาษากายแสดงออกมาได้อย่างไม่ตะขิดตะขวงใจ

ทีแรกผมรู้สึกว่าความสนิทสนมแนบเนื้อของตัวละคร มันมากเกินไปหรือเปล่า? แต่วัฒนธรรมฝรั่งเศสก็แบบนี้เลยนะ ไม่ตะขิดตะขวงถือเนื้อต้องตัว ชนแก้มแนบกับคนแปลกหน้าถือว่าปกติทั่วไป สะท้อนอิสรภาพ/เสมอภาคเท่าเทียมชาย-หญิง จิตใจได้รับการพัฒนาระดับสูง ขอแบบนี้มิได้มีตัณหาราคะเคลือบแอบแฝง


สำหรับนักแสดงอื่นๆ ส่วนใหญ่คือมือสมัครเล่น
– Aurora Cornu ผู้รับบทนักเขียนนวนิยาย Aurora ถ่านไฟเก่าของ Jérôme ตัวจริงของเธอก็เป็นนักเขียนนิยายเช่นกัน คาดว่าคงเป็นเพื่อนเก่าก่อน สนิทสนมผู้กำกับ Rohmer เลยได้รับการชักชวนมาแสดง … เป็นตนเอง, บทบาทของเธอคือเพื่อนผู้รับฟังปัญหา ให้คำแนะนำปรึกษา เปิดโลกทัศน์มุมมองใหม่ และตั้งใจนำเรื่องราวของเขามาพัฒนาเป็นนิยาย ถ้ามันฟังดูใช้ได้น่าสนใจพอนะ
– Béatrice Romand (เกิดปี 1952) ได้รับการค้นพบเจอโดย Éric Rohmer กลายเป็นขาประจำร่วมงานกันหลายครั้งทีเดียว, รับบท Laura เด็กหญิงสาวแรกรุ่น หน้าตาไม่สวยเท่าไหร่แต่สติปัญญาเป็นเลิศ ขี้เล่นซุกซน ไม่ชอบความโดดเดี่ยวเบื่อหน่าย คบหา Jérôme แต่ต่างเพื่อความบันเทิงเริงรมณ์ ยังคงไร้เดียงสาเกินกว่าเข้าใจความต้องการของตนเอง
– Laurence de Monaghan รับบท Claire พี่สาวต่างพ่อของ Laura ทั้งเป็นคนเฉลียวฉลาด แต่ยินยอมก้มหัวเพราะรักมากแฟนหนุ่ม Gilles (รับบทโดย Gérard Falconetti) ไม่ได้มีความใคร่สนใจในตัว Jérôme แต่เพราะเหตุการณ์หนึ่งทำให้ทั้งสองติดฝนอยู่ด้วยกัน เข่าของเธอนั้นจึงถูกสัมผัสลูบไล้ บอกไม่ถูกเลยว่าจะแสดงปฏิกิริยาออกยังไง

ไดเรคชั่นผู้กำกับ Rohmer เห็นว่ามีการซักซ้อม Rehersal ตระเตรียมนักแสดงมาเป็นอย่างดี ทำให้ตอนถ่ายทำจริงเพียง 1-2-3 เทค ไม่สิ้นเปลืองฟีล์มเท่าไหร่ แถมยังไล่เรียงตามลำดับเนื่อง (Chronological Order) ใช้เวลาไม่นานก็เสร็จสิ้น


ถ่ายภาพโดย Néstor Almendros (1930 – 1992) ตากล้องยอดฝีมือสัญชาติ Spanish แต่ไปเติบโตยังประเทศ Cuba หลบหนีสู่ฝรั่งเศสช่วง Cuban Revolution (1953-59) กลายเป็นขาประจำของ Éric Rohmer, François Truffaut ทั้งยังมีผลงานอมตะอย่าง Days of Heaven (1978), The Wild Child (1970), Kramer vs. Kramer (1979), The Blue Lagoon (1980), The Last Metro (1980), Sophie’s Choice (1982) ฯ

Claire’s Knee คือภาพยนตร์สีเรื่องที่สองของผู้กำกับ Rohmer เจ้าตัวให้เหตุผลว่า

“the presence of the lake and the mountains is stronger in color than in black and white. It is a film I couldn’t imagine in black and white. The color green seems to me essential in that film…This film would have no value to me in black and white”.

–  Éric Rohmer

ความงดงามของภาพพื้นหลัง Lake Annecy, Haute-Savoie ราวกับโปสการ์ดสวยๆ แม้กาลเวลาทำให้สีตก/ฟีล์มเสื่อมสภาพไปมาก แต่ก็ยังงามล้ำ -ไม่แน่ใจได้รับการบูรณะแล้วหรือยัง- ได้รับการแซวผ่านตัวละคร Aurora

“It’s too beautiful for me to work well”.

– Aurora

การเลือกทิวทัศน์สวยๆงามๆขนาดนี้ ให้สัมผัสราวกับว่าตัวละครอาศัยอยู่บนสรวงสวรรค์ชั้นฟ้า ล่องลอยไปมา สอดคล้องกับเรื่องราวที่เป็นความพยายามปลูกฝัง เสี้ยมสั่งสอนคติธรรมดีๆให้กับผู้ชม

ไม่ใช่แค่ภายนอกเท่านั้นที่อลังการตระการตา แต่ฉากภายในห้อง ลวดลายผนังกำแพง เฟอร์นิเจอร์ ข้าวของเครื่องใช้ ยังสอดคล้องรับกับเสื้อผ้าตัวละคร สะท้อนสิ่งที่อยู่ภายในจิตใจ งดงามไม่แตกต่างประการใด

กล่าวคือ ตัวละครในหนังของ Rohmer มันงดงามดีแท้ทั้งภายนอกและภายใน ทิวทัศน์สวยๆ ผนังกำแพง/เสื้อผ้าลายดอกไม้ ต่างสะท้อนจิตวิญญาณอันดีงามสูงส่ง เลอค่า

ภาพวาดฝาผนังนักรบถูกปิดตา นี่เป็นการสะท้อนปรัชญาของ ‘Six Moral Tales’ หกผลงานชิ้นเอกผู้กำกับ Éric Rohmer พระเอกของเขาไม่ต่างอะไรกับนักรบที่ถูกปิดตา เพื่อค้นหา ท้าพิสูจน์ เป็นหนูทดลอง กระทำบางสิ่งอย่าง ให้ได้ผลลัพท์คำตอบ สุดท้ายจะลงเอยเช่นไร

“The heroes of a story are always blindfolded. Otherwise, they wouldn’t do anything”

– Aurora

ในบริบทของหนังเรื่องนี้ ทำอย่างไรให้ Jérôme สามารถสัมผัสลูบไล้ เข่าของ Clare ได้อย่างที่เธอไม่ตะขิดตะขวงใจ?

ตัดต่อโดย Cécile Decugis อีกหนึ่งขาประจำของผู้กำกับรุ่น French New Wave ที่กลายเป็นตำนานจากผลงาน À bout de souffle (1960), Tirez sur le pianiste (1960), Ma nuit chez Maud (1969), Le Genou de Claire (1970) ฯ

เรื่องราวดำเนินไปในระยะเวลา 1 เดือนเต็ม (29 มิถุนายน – 29 กรกฎาคม 1970) โดยทุกวันที่เคลื่อนผ่านจะมีตัวอักษรข้อความพร้อมพื้นหลังสีชมพูปรากฎขึ้น ซึ่งถ้าใครสังเกตหน่อยจะพบว่า เหตุการณ์ในแต่ละวันล้วนมีเพียงหัวข้อเดียว และในมุมมองสายตาของ Jérôme Montcharvin เท่านั้น!

ว่าไปการดำเนินเรื่องลักษณะดังกล่าว ทำให้หนังดูเหมือนหนังสือ/นวนิยาย โดยแต่ละวันที่ปรากฎขึ้นมาเปรียบได้กับ Chapter บทต่างๆดำเนินไป ภาพพื้นหลังสวยๆแทนคำบรรยาย เนื้อหาข้อความคือบทพูดสนทนา (All-Talk) ลุ่มลึกล้ำแฝงปรัชญาชีวิตและความรัก

ความลุ่มลึกล้ำของหนังเรื่องนี้ เริ่มต้นตั้งแต่การตั้งชื่อ Claire’s Knee เป็นการเรียกร้องความสนใจผู้ชมให้ใคร่ติดตามหา ไหนละตัวละคร Claire? กว่าจะปรากฎตัวออกมาก็กว่า 40 นาทีกลางเรื่อง ต่อจากนั้นเมื่อไหร่พระเอกจะเริ่มสังเกตจับจ้องมองเข่าของเธอ (ผมละจับจ้องตาเป็นมันตั้งแต่เธอปรากฎตัวครั้งแรกๆ สงสัยว่ามันจะมีอะไรน่าสนใจ) จนกระทั่งวินาทีถึงภาพช็อตนี้ กล้องแทนสายตาค่อยๆซูมเข้าไปหา

เข่าของ Claire มีอะไรน่าสนใจ? สำหรับคนรับชมภาพยนตร์เรื่องนี้แล้ว คงสังเกตพบว่าผมพยายามเบี่ยงเบนไม่พูดถึงเนื้อหาสาระสำคัญ เหตุการณ์อะไรทำให้ Jérôme สามารถสัมผัสลูบไล้เข่าของเด็กหญิงสาว นั่นเพราะ ‘ภาษากาย’ ดังกล่าว ซ่อนเร้นนัยยะความหมายเชิงสัญลักษณ์เอาไว้

ภาพยนตร์เรื่องนี้ถือว่าเต็มไปด้วยภาษากายมากมาย ตัวละครสนิทสนมชิดแนบเนื้อ สัมผัสกอดจูบทั้งๆไม่ใช่สามี-ภรรยา แต่ก็มิได้ล่วงเกินเลยสู่ความไม่เหมาะสม นั่นเพราะทุกๆการกระทำล้วนสื่อความหมาย สะท้อนถึงสัมพันธภาพ รักใคร่แบบเพื่อนพ้อง พี่น้อง ผู้ใหญ่เด็ก

หนึ่งในนั้นผู้กำกับ Éric Rohme ชักชวนให้ครุ่นคิดตั้งคำถาม การสัมผัสเข่าผู้อื่น มันควรมีนัยยะความหมายประการใด? ผมขอไม่ตอบคำถามนี้ เพราะช่วงท้ายตัวละครได้ทำการอธิบายการกระทำดังกล่าวไว้อย่างละเอียดเยิ่นยาว แต่ผลลัพท์มันใช่อย่างที่เขาเข้าใจจริงๆนะหรือ … ช็อตสุดท้ายของหนังบอกมาเลยว่า ไม่จำเป็น!

ในความเข้าใจของผมเอง เข่า เป็นอวัยวะที่มีความล่อแหลมสุ่มเสี่ยง เพราะอยู่ไม่ห่างไหลจากอวัยวะเพศ(ทั้งชาย-หญิง) การขยับมือเข้าใกล้ไปอีกนิดจะถือว่าเป็นการรุกล้ำ ลวนลาม นั่นสำหรับคู่รักสำหรับสานต่อสู่กามรมณ์, ตรงกันข้าม ถ้าค่อยๆถอยห่างลงน่องหรือแทบเท้า แทนความนอบนอม สยบยินยอม ข้าทาสรับใช้ ขอเป็นเบี้ยล่างอยู่ภายใต้ ‘Foot Fetishism’

ขณะที่การวางมือบนบ่า ความหมายประมาณว่า ‘มีปัญหาอะไรพึ่งพาฉันได้เสมอ’ การสัมผัสลูบไล้เข่า (ไม่ว่าจะชาย-หญิง) คงจะอารมณ์คล้ายๆคลึง แต่จะออกหื่นๆ สื่อไปความต้องการทางเพศเสียมากกว่า ‘ถ้าเขาเอารัดเอาเปรียบพึ่งพาอะไรไม่ได้ มาหาพี่จะคอยช่วยเหลือบรรเทาให้’

แม้การกระทำของ Jérôme จะมีความบริสุทธิ์ ไม่เกี่ยวข้องอะไรทางเพศ แต่สังเกตว่าวินาทีนั้นทำให้ Claire ค่อยๆเรียกคืนสติ หยุดร่ำร้องไห้ สายตาเกิดความหวาดระแวง สะพรึงกลัว หมอนี่จะลุกล้ำล่วงเกินฉันหรือเปล่า? ชะงักชะงัน ทำอะไรไม่ถูก พอฝนหยุดค่อยโล่งอก รอดพ้นการเสียตัวมาได้อย่างหวุดหวิด!

อะไรที่ทำให้ Jérôme ลุ่มหลงใหลในเข่าของ Clare? ปริศนาดังกล่าวนี้ผู้กำกับ Rohmer บอกเลยว่า ‘If you like.’ อยากครุ่นคิดตีความอะไรก็ตามสะดวก ไม่ปิดกันอะไรอยู่แล้ว แค่ทิ้งท้ายไว้ว่า

“there are things you hear and things you see, and the rest is supposition”.

– Éric Rohmer

สำหรับข้อคิดคติสอนใจของภาพยนตร์เรื่องนี้, ภาษากายเป็นการแสดงออกหนึ่งที่มีความหมาย สื่อความรัก สัมพันธภาพ สามารถบรรเทาทุกข์ ให้ความช่วยเหลือ มอบความอบอุ่น ถ้ารู้จักใช้มันในทางเหมาะสมย่อมเกิดประโยชน์ ล่อแหลมสุ่มเสี่ยง มากน้อยเกินไปก็อาจเป็นโทษ


แม้หนังจะประสบความสำเร็จกลางๆในฝรั่งเศส แต่ได้รับความนิยมล้นหลามทั่วโลก ทั้งยังได้เข้าชิง Golden Globe สาขา Best Foreign-Language Foreign Film ประจำปี 1972 พ่ายให้กับ The Policeman (1971) จากประเทศอิสราเอล

ส่วนตัวตกหลุมรักคลั่งไคล้ภาพยนตร์เรื่องนี้มากๆ แค่ความงดงามของงานภาพก็แทบกินขาด แต่ยังมียิ่งใหญ่กว่านั้นคือการแสดงของ Jean-Claude Brialy และเรื่องราวแฝงปรัชญาอันลุ่มลึกล้ำ เข่าของเธอนั้น อยากสัมผัสลูบไส้เสียจริง!

แนะนำคอหนัง Romance สอดไส้ปรัชญาความรัก, ตากล้อง ช่างภาพ ชื่นชอบทิวทัศนีย์สวยๆ, คลั่งไคล้ผู้กำกับรุ่น French New Wave ไม่ควรพลาด

จัดเรต PG กับแนบแน่นชิดเชื้อของตัวละคร จนบางทีมันก็คลุมเคลือเกินความเหมาะสม

คำโปรย | เข่าของ Éric Rohmer ใน Le Genou de Claire เปรียบดั่งเพชรเม็ดงาม อร่าม สูงส่ง น่าลุ่มหลงลูบไล้
คุณภาพ | รึ
ส่วนตัว | ตกหลุมรักคลั่งไคล้

Leave a Reply

avatar

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  Subscribe  
Notify of