Where Is the Friend’s Home? (1987)

Where Is the Friend's Home

Where Is the Friend’s Home? (1987) Iranian : Abbas Kiarostami ♥♥♥♥

เด็กชายตระหนักได้ว่าหยิบสมุดการบ้านเพื่อนติดตัวกลับมาด้วย ต้องการนำส่งคืนก่อนถูกครูลงโทษพรุ่งนี้เช้า แต่… บ้านนายอยู่ไหน? ภาพยนตร์สร้างชื่อระดับนานาชาติให้ผู้กำกับ Abbas Kiarostami งดงามดั่งบทกวี, “ต้องดูให้ได้ก่อนตาย”

การกระทำของเด็กชายส่งคืนสมุดการบ้านให้เพื่อน อาจดูไม่ได้มีความจำเป็น สลักสำคัญ ยิ่งใหญ่เลอค่าประการใด แต่นั่นมองได้พื้นฐานแห่งคุณธรรมดีงาม รับรู้จักผิดชอบ และแก้ไขข้อผิดพลาดตนเอง เพื่อมิให้ผู้อื่นต้องตกภาระกำลำบาก จากกฎกรอบข้อบังคับ ความเห็นแก่ตัวของบรรดาผู้หลักผู้ใหญ่

ในโลกของเด็กชาย รายล้อมไปด้วยผู้ใหญ่ที่มีนิสัยเห็นแก่ตัวเอาแต่ใจ ไม่เคยรับฟังความจริง ข้อเรียกร้องคิดเห็น แถมยังบิดเบือนเพื่อให้ตนเองถูกเสมอ! พวกเขาถูกครองงำจากบรรพบุรุษเสี้ยมสอนสั่งมาแบบนี้ ฉันมีหน้าที่ต้องสืบสานต่อให้ลูกหลานรุ่นถัดไป ดำเนินเดินตามรอยเท้าโดยไม่ย้อนแย้งขัดขืน

มองมุมหนึ่ง Where Is the Friend’s Home? คือภาพยนตร์สะท้อนค่านิยมชาวอิหร่าน ผู้ใหญ่จำต้องเสี้ยมสั่งสอนลูกๆหลานๆให้เชื่อฟังปฏิบัติตามคำสั่ง ไม่ว่าจะด้วยวิธีการอันใด, ตรงกันข้ามกับผู้ชมแห่งโลกเสรี พานพบเห็นผู้ใหญ่ที่เต็มไปด้วยความเห็นแก่ตัวเอาแต่ใจเฉกเช่นนั้น มันช่างน่าหงุดหงิดโมโหโทโส สงสารพร้อมสมเพศเห็นใจ ดินแห่งแห่งนี้ช่างเสื่อมโทรมล้าหลัง คนรุ่นใหม่เติบโตขึ้นจักมีอนาคตสดใสได้อย่างไร


Abbas Kiarostami (1940 – 2016) ผู้กำกับสร้างภาพยนตร์ สัญชาติอิหร่าน เกิดที่ Tehran วัยเด็กมีความลุ่มหลงใหลการวาดภาพ โตขึ้นเข้าเรียน School of Fine Arts ณ University of Tehran ระหว่างนั้นทำงานพาร์ทไทม์เป็นตำรวจจราจร, จบออกมาได้กลายเป็นนักออกแบบโปสเตอร์ กำกับโฆษณากว่า 150 ชิ้น กระทั่งการมาถึงของ The Cow (1969) สร้างโดยผู้กำกับ Dariush Mehrjui อันเป็นจุดเริ่มต้นของ Iranian New Wave ทำให้ Kiarostami ติดตามรอยเท้า เริ่มต้นสร้างหนังสั้น The Bread and Alley (1970), ภาพยนตร์ขนาดยาวเรื่องแรก The Experience (1973) และหลังจากเก็บเกี่ยวประสบการณ์มาหลายปี ในที่สุดก็ค้นพบแนวทางของตนเองกับ Where Is the Friend’s Home? (1987)

สไตล์ของ Kiarostami รับอิทธิพลจาก Neorealist เน้นความเป็น Naturalist และ Minimalist มักนำเสนอแบบ DramaDocu จนมีลักษณะของ Poetic Film, หัวข้อสนใจมักสะท้อนปัญหาสังคม เกี่ยวกับครอบครัว ชีวิต-ความตาย และจิตวิญญาณแห่งความเป็นมนุษย์

จุดเริ่มต้นของ Where Is the Friend’s Home? เกิดจากความสนใจในสถานที่ Koker, Gilan Province เมืองชนบทเล็กๆทางตะวันตกเฉียงเหนือของ Tehran ระยะทางประมาณ 350 กิโลเมตร ซึ่งความเจริญจากเมืองหลวงยังมาไม่ถึง ผู้คนยึดถือมั่นในขนบธรรมเนียมประเพณี วิถีปฏิบัติดั้งเดิมสืบต่อกันมา

เรื่องราวของเด็กชาย Ahmed เมื่อตระหนักได้ว่านำสมุดการบ้านของเพื่อนสนิท Mohamed Reza Nematzadeh ติดตัวมาด้วย ต้องการเร่งรีบนำไปส่งคืน เพื่อไม่ให้พรุ่งนี้ถูกครูลงโทษไล่ออกจากโรงเรียน ออกเดินทางมุ่งสู่ Poshteh ทั้งๆไม่ล่วงรับรู้ว่าบ้านเพื่อนอยู่แห่งหนใด พูดคุยสอบถาม พานผ่านเหตุการณ์ต่างๆมากมาย สุดท้ายแล้วจะมีโอกาสได้พบเจอกันหรือเปล่า??


สำหรับนักแสดงทั้งหมดคือมือสมัครเล่น คัดเลือกจากชาวเมือง Koker ไม่เคยมีประสบการณ์ด้านนี้มาก่อน ซึ่งไดเรคชั่นของ Kiarostami คือให้คำแนะนำเบื้องต้น แล้วมอบอิสรภาพในการพูด แสดงออก มุ่งเน้นเป็นธรรมชาติที่สุด

ต้องกล่าวถึงเลยคือ Babek Ahmedpour ผู้รับบท Ahmed ทั้งตัวเขาและตัวละครเป็นคนเงียบๆ ขี้เหนียงอาย เวลาพูดกับผู้ใหญ่มักก้มหัว ไม่ค่อยกล้าแสดงความคิดเห็นส่งเสียงดัง นั่นเพราะกลัวการถูกตำหนิลงโทษ (ซึ่งก็โดนทุกครา!) สีหน้าเวลาถูกคุกคามต่อว่าซีดเซียวสั่นสะท้าน ดูแล้วช่างน่าสงสารเห็นใจ แต่ก็อดชื่นชมในมิตรไมตรีจิต มุ่งมั่นเด็ดเดี่ยว เพราะไม่ต้องการสูญเสียเพื่อนสนิท เลยกล้ากระทำสิ่งขัดย้อนแย้งนอกเหนือคำสั่ง

สำหรับ Ahmed Ahmedpour ผู้รับบท Mohamed Reza Nematzadeh ไม่แน่ใจว่าน้องหรือญาติของ Babek การแสดงอาจไม่มีอะไรให้พูดถึง แต่สีหน้าความมุ่งมั่นของ Babek ต้องการคืนสมุดการบ้าน ถ้าจินตนาการว่า Mohamed คือน้องแท้ๆตนเองละก็ มันคงมีความสมจริงมากยิ่งเลยละ

ถ่ายภาพโดย Farhad Saba ที่จะมีโอกาสร่วมงานผู้กำกับ Kiarostami อีกครั้งเรื่อง Through the Olive Trees (1994)

งานภาพมอบสัมผัสของ Neorealist ถ่ายทำจากสถานที่จริง ไม่มีการจัดแสง (ใช้แสงธรรมชาติทั้งหมด) พบเห็นระยะภาพตั้งแต่ใกล้สุด Close-Up เพื่อบันทึกปฏิกิริยาสีหน้านักแสดง กระทั่งไกลสุด Extreme-Long Shot ระหว่างออกเดินทาง ซิกแซกขึ้นลงเนินเขา และภาพมุมกว้างของเมือง

เมือง Poshteh ดูราวกับเขาวงกต! แถมการถ่ายภาพระยะประชิดใกล้นักแสดง ทำให้รู้สึกเหมือนถูกรายล้อมรอบด้านด้วยผนังกำแพงสูง ไร้หนทางออก บ้านเพื่อนอยู่ไหน? ผู้ชมต้องคอยจดจำคำใบ้และสังเกตจากมุมมองที่หนังนำเสนอเอง, ขณะที่ไฮไลท์คือฉากหัวค่ำมืดกลางคืน พบเห็นแสงไฟสาดส่องลอดผ่านบานประตูหน้าต่าง ซึ่งพอตัวละครชายสูงวัยพูดอธิบาย เลยเพิ่งตระหนักได้ถึงความงดงาม

ตัดต่อโดย Abbas Kiarostami ร้อยเรียงเรื่องราวผ่านมุมมองสายตาของ Ahmed ซึ่งสามารถแบ่งออกได้เป็น
– อารัมบท, ตอนเช้าที่โรงเรียน พบเห็นการลงโทษของครูกับ Mohamed Reza Nematzadeh ทำให้รู้สึกสงสารเห็นใจ
– องก์หนึ่ง, บ้านของ Ahmed หลังจากตระหนักได้ว่าหยิบสมุดการบ้านของเพื่อนมา พยายามพูดคุยต่อรองกับแม่แต่ก็ไม่เป็นผลสักที กระทั่งมีโอกาสจึงรีบเร่งออกเดินทางสู่ Poshteh
– องก์สอง, การเดินทางรอบแรก พอไปถึง Poshteh ทำให้เพิ่งรับรู้ว่าเมืองนี้ใหญ่โตนัก การจะค้นหาบ้านเพื่อนไม่ใช่เรื่องง่ายเลยสักนิด พานพบเจอผู้คนมากมาย สุดท้ายได้ยินว่า Mohamed Reza Nematzadeh เพิ่งออกเดินทางไปหาพ่อที่ Koker จึงรีบเร่งหวนกลับมา
– องก์สาม, เมื่อกลับมาถึง Koker พานพบเจอใครบางคนต้องสงสัยว่าคือพ่อของ Mohamed Reza Nematzadeh เลยรีบวิ่งติดตามจนหวนกลับมา Poshteh
– องก์สี่, พระอาทิตย์เคลื่อนคล้อย ความมืดย่างกรายเข้ามา โอกาสสุดท้ายพบเจอชายแก่นักทำบานประตู รู้จักทุกคนรวมถึง Mohamed Reza Nematzadeh จึงนำพา Ahmed ไปส่งถึงหน้าบ้าน
– ปัจฉิมบท, ตอนเช้าที่โรงเรียน แม้มาสายแต่ก็ได้ทำบางอย่างไม่ให้ Mohamed Reza Nematzadeh ต้องถูกลงโทษทัณฑ์

ส่วนใหญ่ของหนังมักเป็นการพูดคุยสนทนา ซึ่งจะมีการตัดสลับไปมาระหว่างผู้พูด-ผู้ฟัง ผู้ใหญ่พยายามครอบงำ-เด็กๆมีสีหน้าหวาดสะพรึงกลัว

ส่วนที่เหลือเมื่อไม่มีใครพูดคุยกับใคร ระหว่าง Ahmed กำลังเดินทางไป-กลับ Koker สู่ Poshteh เป็นการร้อยเรียงภาพทิวทัศน์ประกอบบทเพลงพื้นบ้านเปอร์เซีย ส่วนนี้สามารถเรียกได้ว่าสร้อยของบทกวี เชื่อมรอยต่อระหว่างวรรค/ตอน ให้มีความต่อเนื่องลื่นไหลสอดคล้อง


หลังการปฏิวัติอิหร่าน ค.ศ. 1979 โค่นล้มระบอบการปกครองกษัตริย์ Shah Mohammad Reza Pahlavi แทนที่ด้วยสาธารณรัฐอิสลาม ภายใต้ผู้นำสูงสุด Ruhollah Khomeini ทิศทางของประเทศแม้กำลังก้าวสู่ยุคสมัยใหม่ แต่อะไรๆยังคงอยู่ในช่วงรอยต่อคาบเกี่ยว ประกอบการมาถึงของ Iran–Iraq War (1980-89) กลุ่มมุสลิมหัวรุนแรงในอิรัก ต้องการก้าวขึ้นมามีอิทธิพลควบคุมครอบงำภูมิภาคอ่าวเปอร์เซียแทนอิหร่าน นั่นไม่ทำให้อะไรๆมุ่งสู่ความเจริญก้าวหน้าเลยสักนิด

นำเอาอิทธิพลพื้นหลังดังกล่าวตั้งไว้ในใจ ยุคสมัยการปกครองของอิหร่านแม้กำลังปรับเปลี่ยนแปลงไป แต่คนรุ่นเก่ายังคงมีอยู่มากในสังคมที่ยึดถือเชื่อมั่นในขนบธรรมเนียมประเพณี วิถีแนวคิดโบราณดั้งเดิม ว่าจักสามารถเสี้ยมสั่งสอนลูกหลานให้เติบโตขึ้นกลายเป็นคนดีมีประโยชน์ต่อสังคม

หนังนำเสนอเรื่องราวในมุมมองเด็กๆ ตัวแทนคนรุ่นใหม่ที่ต้องคอยก้มหัวเชื่อฟัง ปฏิบัติตามคำสอนสั่งผู้ใหญ่ ไม่ว่าสิ่งนั้นจะถูกผิด โป๊ะแตก หน้าแหกหรืออะไร ด้วยทัศนคติคนรุ่นเก่า ถ้าไม่สามารถควบคุมครอบงำพวกเขาได้ อนาคตต่อไปเมื่อเติบโตขึ้น สังคมจะเกิดความสงบสันติสุขขึ้นได้อย่างไร

ผมว่าชาวอิหร่านคงครุ่นคิดเห็นแตกต่างจากผู้ชมโลกเสรี แบบขั้วตรงข้ามเลยนะ! Where Is the Friend’s Home? คงภาพยนตร์ที่สะท้อนขนบวิถี ประเพณีความเชื่อ และวิธีการปกครองลูกหลานชาวอิหร่านที่ถูกต้องเหมาะสม กล่าวคือถ้าผู้ใหญ่ในสถาบันครอบครัว โรงเรียน ไม่สามารถควบคุมสั่งสอนให้พวกเขากระทำตามกฎกรอบข้อบังคับได้ อนาคตต่อไปประเทศชาติคงไร้ซึ่งความสงบสุขสันติ

แต่สำหรับผู้ชมโลกเสรี การกระทำของพ่อ-แม่ ครูอาจารย์ ช่างเต็มไปด้วยความเผด็จการ เห็นแก่ตัว พยายามควบคุมครอบงำลูกหลานราวกับจะให้กลายเป็นเหมือนหุ่นยนต์ ไร้สมองสติปัญญาครุ่นคิดนอกรอบ นอกเสียจากคอยรับคำสั่งและก้มหัวให้ผู้อื่น

การกระทำของเด็กชาย ถือเป็นจุดเริ่มต้นครุ่นคิดกระทำสิ่งนอกเหนือกฎกรอบ เรียนรู้ว่าตนเองสามารถแสดงออกได้โดยไม่ต้องคอยปฏิบัติตามคำกล่าวบอกผู้อื่น จริงอยู่มันอาจต้องแลกด้วยบทลงโทษที่แสนเจ็บปวด แต่ถ้าสามารถคดเคี้ยวเลี้ยวลด ซิกแซกหาทางออกอื่น …ทำการบ้านให้เพื่อน … อนาคตต่อไปใช่ว่าจะยิ่งบิดเบือน แสวงหาช่องว่างทางกฎหมายแล้วดิ้นแทรกให้ตนเองหลุดรอดพ้นความผิด หรอกหรือ?

Where Is the Friend’s Home? ลึกๆผมรู้สึกว่าผู้กำกับ Kiarostami อาจต้องการสะท้อนถึงสงคราม Iran–Iraq War (1980-89) เปรียบเทียบสองเมือง Koker กับ Poshteh ได้กับ Iran และ Iraq ซักถามรบกันไปเพื่ออะไร? มีประโยชน์ตรงไหน? เราก็พวกพ้องอาหรับเหมือนกัน มีปัญหาทำไมไม่ช่วยเหลือแก้ไข เข่นฆ่าแกงเอาเป็นเอาตายอยู่เช่นนี้ทำไม?

ประตู-หน้าต่าง ทางเข้า-ออกบ้าน ถือว่าสะท้อนความแตกต่างยุคสมัย อดีต-ปัจจุบัน สูงวัย-เด็กชาย สองเมือง Koker-Poshteh และประเทศ Iraq-Iran เพราะโลกกำลังปรับเปลี่ยนแปลงไป ย่อมไม่มีทางที่แนวคิดวิถีชีวิตเดิมๆจะสามารถดำรงคงอยู่ตลอดกาล มันต้องมีการเปลี่ยนแปลงเพื่อให้สามารถปรับตัวไปข้างหน้า ถ้ามัวแต่จะยึดถือมั่นในกฎกรอบระเบียบแบบแผนไม่เปลี่ยนแปลง อะไรๆคงถดถอยหลังลงคลองจนสักวันหนึ่งอาจสูญหมดสิ้นอารยธรรมของตนเอง

“สิ่งที่ไม่มีการปรับตัวเปลี่ยนแปลง สักวันหนึ่งย่อมถึงการดับสิ้นสูญพันธุ์ ไดโนเสาร์เคยเป็นเฉกเช่นนั้น มนุษย์ย่อมไม่แตกต่าง”

ชื่อหนังทั้งภาษาเปอร์เซีย خانه دوست کجاست (อ่านว่า Khane-ye dust kojast) และอังกฤษที่แปลว่า Where Is the Friend’s Home? นำจากท่อนหนึ่งของบทกวีชื่อ Address แต่งโดย Sohrab Sepehri (1928 – 1980) นักกวีชาวอิหร่านชื่อดัง ผู้บุกเบิกยุคสมัย New Poetry

“Where is the friend’s house?”
Horseman asked by twilight and,
The sky paused.

The passerby presented sands, the branch of light that he had in mouth
And pointed to a poplar tree and said:

“Before reaching the tree,
There is a garden alley that is greener than God’s sleep
And in it, love is as blue as the feathers of honesty.
Go to the end of the alley which stops at the back of adolescence.
Then turn to the flower of loneliness,
Two steps short of reaching the flower,
Stay by the fountain of eternal myth of earth
And you feel a transparent fear.
And in the fluid sincerity of the air, you will hear a scratch:
You will see a child
Who has gone up the pine tree, to grab a bird from the nest of light
And you ask him
Where the friend’s house is.”


ส่วนตัวชื่นชอบหนังมากๆ ประทับใจในความงดงาม เชื่องช้า ลุ่มลึกดั่งบทกวี ต้องถือว่าไดเรคชั่นของผู้กำกับ Abbas Kiarostami พัฒนาถึงจุดสูงสุดแล้วกระมัง

“ต้องดูให้ได้ก่อนตาย” ไม่ใช่แค่กับเด็กๆแต่รวมถึงพ่อ-แม่ ผู้ใหญ่ในสังคม
– สำหรับเด็กๆ คือบทเรียนแห่งมิตรภาพเพื่อเพื่อนพ้อง ไม่ยินยอมพ่ายแพ้ต่ออุปสรรคขวากหนาม ยึดถือมั่นในคุณธรรมความดีงาม แม้จะต้องขัดคำสั่งผู้ใหญ่แต่ถ้าเชื่อว่าเป็นสิ่งถูกก็ไม่ต้องหวาดสะพรึงกลัวใดๆ
– สำหรับผู้ใหญ่อาจมองหนังได้ถึงสองด้าน แต่ขอให้เลือกกระทำในสิ่งเหมาะสมควรตามหลักศีลธรรมมโนธรรม อย่าเอาจารีตขนบธรรมเนียมประเพณี ความเชื่อโบราณมาเป็นข้ออ้างข้างๆคูๆ ถูๆไถๆ พยายามครุ่นคิดและปรับใช้ให้เข้ากับยุคสมัยเสียด้วยละ!

อิสรภาพไม่ใช่สิ่งสำคัญที่สุดในชีวิต เฉกเช่นเดียวกับการต้องอยู่ในกฎกรอบระเบียบอย่างเคร่งครัด จุดสมดุลกึ่งกลางระหว่างซ้าย-ขวาจัดต่างหาก ทำให้มนุษย์พานพบเจอความสงบสุขแท้จริง!

จัดเรต PG สำหรับพฤติกรรมกลับกลอก ความเห็นแก่ตัวของผู้ใหญ่

คำโปรย | Where Is the Friend’s Home? คือการค้นพบตนเองของผู้กำกับ Abbas Kiarostami งดงาม เชื่องช้า ลุ่มลึกดั่งบทกวี 
คุณภาพ | -เชื่องช้า-ลุ่ลึ
ส่วนตัว | ชื่นชอบมากๆ

Leave a Reply

avatar

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  Subscribe  
Notify of