Turksib (1930) 
: Viktor Turin ♥♥♥♥
สารคดีบันทึกภาพการสร้างทางรถไฟ Turkestan-Siberia ข้ามผ่านทะเลทราย Kyzylkum Desert ตามแผนพัฒนาประเทศห้าปี (1928-32) ของ Vladimir Lenin แล้วเสร็จสิ้น ค.ศ. 1930 ต้องชื่นชมเลยว่ามีความงดงามดั่งบทกวี มอบสัมผัส Impressionist บังเกิดความน่าประทับใจอย่างคาดไม่ถึง
ระหว่างกำลังค้นหาหนังเงียบจากสหภาพโซเวียตอีกสักเรื่อง ผมบังเอิญพบเจอ Turksib (1930) รวบรวมอยู่ใน DVD Boxset ของค่าย BFI Video ที่ใช้ชื่อว่า The Soviet Influence: From Turksib to Night Mail นั่นสร้างความเอะใจ ฉงนสงสัย เพราะเคยผ่านตาโคตรหนังสั้น Night Mail (1936) ได้รับยกย่องว่า “Masterpiece of the British Documentary Film Movement” เลยว่าจะลองหามารับชมทั้งสองเรื่อง
อีกเหตุผลที่ผมเลือกรับชม Turksib (1930) เพราะความหลงใหลในรถไฟข้ามทวีป Trans-Siberian เคยเพ้อฝันอยากมีโอกาสเดินทางท่องเที่ยวสักครั้งในชีวิต … แต่ระหว่างรับชมค่อยตระหนักว่าภาพยนตร์เรื่องนี้ไม่ใช่ Trans-Siberian แต่เป็น Turkestan-Siberia เชื่อมต่อระหว่าง Russia-Kazakhstan-Uzbekistan (เป็นเส้นทางจาก Siberia ลงใต้เชื่อมต่อกับ Central Asia)
Turksib (1930) อาจไม่ได้สร้างสุนทรียะทางใจเหมือน In Spring (1929) หรือแพรวพราวด้วยเทคนิคอย่าง Salt for Svanetia (1930) แต่ต้องชื่นชมภาพถ่ายสวยๆ ตัดต่อด้วยจังหวะ งดงามดั่งบทกวี มอบสัมผัส Impressionist บังเกิดความน่าประทับใจอย่างคาดไม่ถึงทีเดียว
Viktor Alexandrovitsh Turin (1895-1945) นักแสดง/ผู้กำกับภาพยนตร์ สัญชาติรัสเซีย เกิดที่ Saint Petersburg เมื่ออายุ 18 เดินทางไปร่ำเรียนวิศวกรรม Massachusetts Institute of Technology แต่หลังสำเร็จการศึกษากลับมุ่งหน้าสู่ Hollywood ฝึกงานเบื้องหน้า-หลัง เคยเป็นผู้ช่วยผู้กำกับ ก่อนเดินทางกลับสหภาพโซเวียตหลังสิ้นสุดสงครามกลางเมือง ค.ศ. 1923, ถ่ายทำสารคดี Light of Eight Octobers (1925), กำกับภาพยนตร์เรื่องแรก The Struggle of the Giants (1926)
The Turksib project is a great feat of socialist construction. It is a symbol of the unity of the Soviet people and their determination to build a new society.
Joseph Stalin
โครงการก่อสร้างทางรถไฟสาย Turkestan-Siberia คือหนึ่งในแผนพัฒนาประเทศห้าปีแรกของ Joseph Stalin เพื่อเชื่อมต่อเส้นทางขนส่งระหว่าง Siberia กับ Central Asia ที่หยุดชะงักระหว่างช่วงสงครามกลางเมืองรัสเซีย (1917-23) เริ่มต้นจาก Semipalatinsk, Kazakhstan ข้ามทะเลทราย Kyzylkum Desert ปลายทางคือ Lugovaia, Kyrgyzstan (ปัจจุบันเปลี่ยนมาเป็นส่วนหนึ่งของ Kazakhstan) รวมระยะทาง 1,442 กิโลเมตร (แต่แผนที่ในหนังระบุไว้ 1,445 กิโลเมตร) เริ่มต้นก่อสร้างตั้งแต่พฤษภาคม ค.ศ. 1929 แล้วเสร็จสิ้นเมษายน ค.ศ. 1930
เกร็ด: เส้นทางเต็มๆของทางรถไฟสาย Turkestan–Siberia เริ่มต้นจากสถานี Novosibirsk, Russia ลงใต้ไปจนถึง Tashkent, Uzbekistan รวมระยะทางทั้งหมด 2,375 กิโลเมตร
ผมไม่มีข้อมูลว่าผู้กำกับ Turin ได้รับมอบหมายโปรเจคนี้จากรัฐบาลกลางรัสเซีย หรือเจ้าตัวมีความสนใจเกี่ยวกับการก่อสร้างขบวนรถไฟสายนี้อยู่ก่อนแล้ว แต่มีการคำให้อธิบายเป้าหมายแท้จริงไว้ว่า
I wanted to make a film about the construction of Turksib, not as a documentary, but as a lyrical poem about the building of a new life. I wanted to show the beauty and power of human labor, and the triumph of human spirit over adversity. I wanted to make a film that would inspire people, and give them hope for the future.
Viktor Turin
ดูจากความตั้งใจของผู้กำกับ ไม่ได้ต้องการแค่บันทึกภาพการก่อสร้างทางรถไฟเท่านั้น ครึ่งแรกของหนังมีการอารัมบทถึงวัตถุประสงค์ ร้อยเรียงภาพผลผลิต ผลิตภัณฑ์ นำเสนอปัญหาภัยแล้ง ความเสี่ยงระหว่างการขนส่ง เดินทางข้ามภูเขา-ทะเลทราย เพื่ออธิบายความจำเป็นของทางรถไฟสายนี้
ครึ่งหลังเริ่มต้นเมื่อวิศวกรออกสำรวจสถานที่ต่างๆ วาดแผนที่ ภาพจำลองเส้นทาง แล้วจึงทำลายสิ่งกีดขวาง วางฐานราก คนงานประกอบราง ก่อสร้างสะพาน ก่อนสิ้นสุดด้วยขบวนรถไฟเคลื่อนพานผ่าน (พร้อมกับชนพื้นเมืองควบขี่ม้าไล่ติดตาม) ไล่เรียงลำดับการทำงานอย่างเป็นขั้นเป็นตอน
ความงดงามของหนังไม่ใช่โครงสร้างดำเนินเรื่องที่มีความค่อยเป็นค่อยไป แต่การร้อยเรียงรายละเอียดเล็กๆน้อยๆ เต็มไปด้วยจังหวะ (rhythm) ความต่อเนื่อง (continue) มอบสัมผัสผัสกวีภาพยนตร์ ในลักษณะ Impressionist สร้างความรู้สึกประทับใจให้กับผู้ชม
และประมาณห้านาทีสุดท้าย คือบทสรุปของหนัง ร้อยเรียงภาพทุกสรรพสิ่งอย่าง เพื่อชี้นำทางถึงอนาคตหลังเสร็จสร้างทางรถไฟสายนี้ เชื่อว่าจักสามารถนำความเจริญ มั่นคั่ง ยั่งยืนนานให้กับสหภาพโซเวียตในกาลต่อไป
จุดประสงค์การสร้างทางรถไฟสาย Turkestan-Siberian ในแผนพัฒนาประเทศห้าปีของ Joseph Stalin ไม่ใช่แค่เชื่อมต่อเส้นทางขนส่ง ผู้คน หรือสินค้าเท่านั้น แต่ยังคือสัญลักษณ์ความเป็นหนึ่ง มุ่งมั่นพัฒนาสหภาพโซเวียตให้บังเกิดความมั่งคั่ง ยั่งยืน ก้าวสู่โลกยุคสมัยใหม่ นำพาความเจริญเผยแพร่ยังท้องถิ่นทุรกันดารห่างไกล และตอบสนองอุดมการณ์พรรคคอมมิวนิสต์ ประชาชนทุกคนล้วนมีความเสมอภาคเท่าเทียม
ถ้ามองอย่างผิวเผิน Turksib (1930) คือสารคดีบันทึกภาพการก่อสร้างทางรถไฟสาย Turkestan-Siberian ซึ่งมีลักษณะชวนเชื่อแผนพัฒนาประเทศห้าปีของ Joseph Stalin โดยใช้ขบวนรถไฟสายนี้เป็นสัญลักษณ์แทนการเดินทางมุ่งสู่โลกยุคสมัยใหม่ เชื่อมต่อสองภูมิภาคที่อยู่ห่างไกลให้กลายเป็นหนึ่งเดียวกัน
ส่วนความตั้งใจผกก. Turin ใช้เส้นทางรถไฟแทนสัญลักษณ์ของชีวิต การก่อร่างสร้างเปรียบเสมือนการถือกำเนิด ภาพยนตร์เรื่องนี้จึงราวกับบทกวีพรรณาถึงการเริ่มต้น นี่ไม่ได้หมายถึงมนุษย์หรือสรรพสัตว์นะครับ แต่คือสหภาพโซเวียตยุคสมัยใหม่ เมื่อทางรถไฟสายนี้เสร็จสิ้นจักทำให้ทุกสิ่งอย่างปรับเปลี่ยนแปลงไป
กรุงโรมไม่ได้สร้างเสร็จในวันเดียว (Rome wasn’t built in a day.) ก็เหมือนเส้นทางรถไฟสายนี้ที่ต้องแลกมาด้วยหยาดเหงื่อ แรงกาย ความทุ่มเทพยายามของบุคคลหลากหลายระดับ มุ่งมั่นที่จะนำพาประเทศชาติสู่ความเจริญก้าวหน้า แผนพัฒนาเพื่อความมั่นคง ยั่งยืน นี่ก็เป็นอีกสิ่งที่ผกก. Turin ต้องการนำเสนอความงดงามของการร่วมแรงรวมใจ สมัครสมานสามัคคี ทำให้ทางรถไฟระยะทางเกือบๆ 1,500 กิโลเมตรนี้ สามารถสำเร็จเสร็จสิ้นในเวลาแค่เพียงปีเดียว!
เมื่อหนังออกฉายในสหภาพโซเวียต ได้เสียงตอบรับค่อนข้างดี มีคำชื่นชมถึงความสมจริง (Realism) ดูยิ่งใหญ่อลังการ (Epic Scale) สามารถจับต้องความมุ่งมั่น จิตวิญญาณชาวรัสเซีย ไม่ใช่แค่บันทึกภาพก่อสร้างทางรถไฟ แต่ยังคือสัญลักษณ์ก้าวสู่โลกยุคสมัยใหม่
Turksib is a great film. It is a documentary that is also a work of art. It is a film about the construction of a railway line in Central Asia, but it is also a film about the construction of a new society. The film shows the challenges and the triumphs of the workers, and it celebrates the human spirit.
Turksib is a new type of documentary film. It is not simply a record of events, but a work of art that uses documentary footage to create a new and powerful vision of the world. The film is successful because it uses defamiliarization, or making the familiar seem new again. This is done through the use of montage, which juxtaposes different images and ideas to create a new meaning. Turksib is a powerful and moving film that is a testament to the power of cinema.
นักวิจารณ์ Viktor Shklovsky เขียนบทความ Turksib: A New Type of Documentary Film ตีพิมพ์ลงนิตยสาร Kino เดือนมกราคม ค.ศ. 1931
แต่สิ่งที่ไม่มีใครคาดคิดถึงก็คือ Turksib (1930) สามารถสร้างอิทธิพลต่อบรรดาผู้กำกับสารคดีประเทศอังกฤษในช่วงทศวรรษ 30s-40s มีคำเรียกกลุ่มเคลื่อนไหว ‘British Documentary Film Movement’
Turksib is a film of great beauty and power. It is a film of great poetic feeling, and it has had a profound influence on the development of British documentary film. It showed us that documentary film could be used to tell a story in a visually arresting and emotionally powerful way. It showed us that documentary film could be used to celebrate the human spirit and to explore the human condition.
John Grierson บิดา/ผู้ก่อตั้งกลุ่มเคลื่อนไห British Documentary Film Movement
Turksib was a landmark in the history of documentary film. It was the first documentary to use montage and other techniques from cinema verité to tell a story. It was also the first documentary to use sound in a creative and innovative way. Turksib’s influence can be seen in many of the British documentary films that followed it, including Night Mail (1936), Coal Face (1935), and Housing Problems (1935).
Paul Rotha หนึ่งในผู้บุกเบิก British Documentary Film Movement
เกร็ด: ฉบับคำบรรยายภาษาอังกฤษของ Turksib (1930) จัดทำโดย John Grierson (บิดา/ผู้ก่อตั้งกลุ่มเคลื่อนไห British Documentary Film Movement) นั่นกระมังทำให้ตระหนักถึงอิทธิพล ความสำคัญของภาพยนตร์เรื่องนี้
ปัจจุบันหนังยังไม่มีข่าวคราวการบูรณะ นอกจาก DVD Boxset ของค่าย BFI ที่ใช้ชื่อว่า The Soviet Influence: From Turksib to Night Mail (1930-36) ยังสามารถหาซื้อ Landmarks of Early Soviet Film (1924-30) มีทั้งหมดแปดเรื่องประกอบด้วย The Extraordinary Adventures of Mr. West in the Land of the Bolsheviks (1924), By the Law (1926), Stride, Soviet! (1926), Fall of the Romanov Dynasty (1927), The House on Trubnaya (1928), Old and New (1929), Turksib (1930) และ Salt for Svanetia (1930)
ในบรรดาหนังเงียบแห่งสหภาพโซเวียตที่ผมได้รับชมสามเรื่องติดๆกันรอบนี้ In Spring (1929) คือความสุนทรียะทางใจ ส่วนตัวชื่นชอบหลงใหลมากที่สุด > Salt for Svanetia (1930) โดดเด่นในสไตล์ลายเซ็นต์ผกก. Mikhail Kalatozov แปลกตา ไม่ซ้ำแบบใคร > ขณะที่ Turksib (1930) ถือว่างดงามด้วยสัมผัส Impressionist อาจดูหวือหวาน้อยสุด แต่น่าจะทรงอิทธิพลมากสุด
แนะนำอย่างยิ่งสำหรับคนชื่นชอบรถไฟ สารคดีเรื่องนี้สามารถเปิดมุมมองใหม่ๆ พบเห็นภาพประวัติศาสตร์ ช่วงเวลาแห่งการบุกเบิกสร้างทางรถไฟในประเทศรัสเซีย
จัดเรตทั่วไป รับชมได้ทุกเพศวัย
ใส่ความเห็น