Intimate Lighting (1965) 
: Ivan Passer ♥♥♥♥
สองเพื่อนสนิทหวนกลับมาพบเจอกัน คนหนึ่งเป็นนักดนตรีอาชีพจากเมืองหลวง vs. อีกคนคือครูสอนดนตรีโรงเรียนชนบท, ชีวิตของพวกเขาอาจดูเหมือนครบถ้วนสมบูรณ์ดี แต่พอเหล้าเข้าปาก ความรู้สึกภายในจึงพรั่งพรูออกมา
ตอนเขียนถึงผลงานของ Miloš Forman มักปรากฎชื่อ Ivan Passer อยู่เสมอๆ คือเพื่อนสนิทตั้งแต่สมัยเรียน เคยร่วมกันพัฒนาบทหนังหลายครั้ง ผมเลยตั้งใจจะเขียนถึงสักเรื่อง ก่อนค้นพบว่าตอนยังอยู่ Czechoslovakia เคยสรรค์สร้างภาพยนตร์ขนาดยาว (Feature Length) เพียงเรื่องเดียวเท่านั้น และได้รับการยกย่องกล่าวขวัญว่าเป็นหนึ่งใน “Greatest Czechoslovak of All-Time”
Intimate Lighting (1965) ขึ้นว่าเป็นหนังแนว Comedy, Drama นำเสนอความแตกต่างระหว่างสองเพื่อนสนิท ชาวเมือง vs. ชนบท นำไปสู่ความขัดแย้ง/การปะทะทางวัฒนธรรม (Cultural Conflict หรือจะเรียก Cultural Shock ก็ได้กระมัง) แต่ดูไปดูมาผมกลับรู้สึกเศร้าๆ เคล้าน้ำตา ชีวิตที่ภายนอกดูหรูหรา ล้วนซ่อนความทุกข์ทรมาน โหยหาบางสิ่งอย่าง ความฝันที่ไม่มีโอกาสเติมเต็ม … พอเหล้าเข้าปาก สิ่งอัดอั้นภายใจจิตใจจึงพรั่งพรูออกมา
หนังเรื่องนี้ยังถือเป็นหมุดไมล์แห่งยุคสมัย Czechoslovak New Wave ทำให้การมาถึงของสหภาพโซเวียตหลัง 1968 Prague Spring ตามเทรนด์แฟชั่นคือถูกแบนห้ามฉาย! แต่ประเด็นคือ Intimate Lighting (1965) ไม่ได้มีการพาดพิง อ้างอิง เสียดสีล้อเลียน หรือทำอะไรสักอย่างต่อรัฐบาลคอมมิวนิสต์ … เหตุผลที่ถูกแบนก็เพราะไม่มีการกล่าวถึง หรือนำเสนอสิ่งที่เป็นประโยชน์ต่อรัฐ
Ivan Passer (1933-2020) ผู้กำกับ/เขียนบท สัญชาติ Czech เกิดที่กรุง Prague บิดา-มารดาถูกส่งไปค่ายกักกันนาซีไม่เคยหวนกลับมา หลังสงครามโลกครั้งที่สอง ถูกส่งเข้าโรงเรียนประจำที่ Poděbrady สนิทสนมเพื่อนร่วมรุ่น Miloš’ Forman, Jerzy Skolimowski ทั้งยังเข้าศึกษาต่อ Academy of Performing Arts in Prague (AMU) แต่เรียนยังไม่ทันจบได้งานผู้ช่วยผู้กำกับ Ladislav Helge ภาพยนตร์ Velká samota (1959), ต่อจากนั้นร่วมเขียนบทหนังของ Forman, สร้างหนังสั้น A Boring Afternoon (1964)
Passer ไม่ได้มีความกระตือรือล้นที่จะสรรค์สร้างภาพยนตร์ขนาดยาวนัก จนกระทั่งได้รับการโน้มน้าวจากเพื่อนนักเขียน Jaroslav Papoušek (1929-95) ขณะนั้นกำลังร้อนเงินแต่ไม่มีใครอยากว่าจ้าง เลยตอบตกลงร่วมกันพัฒนาบทหนังส่งให้สตูดิโอ ได้รับการตอบอนุมัติอย่างงงๆ
ผมครุ่นคิดว่าเหตุผลเดียวกับที่ Filmové studio Barrandov ให้ทุนสร้างโปรเจค Loves of a Blonde (1965) ของ Miloš Forman เพราะช่วงปีนั้นมีแต่หนังต่อต้านรัฐบาล พาดพิงการเมือง สตูดิโอจึงกลัวการถูกแทรกแซงจากกองเซนเซอร์ เลยตอบอนุมัติโปรเจคที่ดูไร้พิษภัย ห่างไกลปัญหาความขัดแย้ง
เรื่องราวของนักเชลโล่อาชีพจากเมืองหลวง Petr (รับบทโดย Zdeněk Bezušek) เดินทางหวนกลับบ้านเกิด ณ Tábor, South Bohemia มาเยี่ยมเยียนเพื่อนสนิท ผู้อำนวยการโรงเรียนดนตรี Karel ชื่อเล่น Bambas (รับบทโดย Karel Blažek) และเข้าร่วมการแสดงคอนเสิร์ตกำลังจะจัดขึ้น
ในส่วนของนักแสดง นอกจาก Štěpa แฟนสาวของ Petr (รับบทโดย Věra Křesadlová) เคยมีประสบการณ์การแสดง (ว่าที่ภรรยาคนสองของ Miloš Forman) ตัวละครหลักๆล้วนคือนักแสดงสมัครเล่น Zdeněk Bezušek & Karel Blažek ยังเป็นนักดนตรีรับจ้าง และตัวประกอบอื่นๆก็ชาวบ้านละแวก Tábor, South Bohemia เล่นหนังเรื่องนี้เรื่องเดียว
เกร็ด: ผมอ่านเจอว่า Karel Blažek ล้มป่วยหนัก มีชีวิตอีกไม่นาน แล้วจู่ๆได้รับโอกาสนี้เลยฝืนตนเอง ไม่เคยพูดบอกใคร เห็นว่าเสียชีวิตหลังปิดกล้องสองสัปดาห์
ถ่ายภาพโดย Josef Strecha (Distant Journey) และ Miroslav Ondříček (Loves of a Blonde, The Fireman’s Ball, if…, Amadeus)
งานภาพของหนังอาจไม่ได้มีลูกเล่น เทคนิคตื่นตาตื่นใจ วิธีการทำงานละม้ายคล้าย “Forman School” ด้วยความที่ส่วนใหญ่คือนักแสดงสมัครเล่น ไร้ประสบการณ์ภาพยนตร์ จึงไม่ใช่การท่องบท สวมบทบาท เพียงเล่นเป็นตัวตนเองในสถานการณ์ต่างๆ โดยผู้กำกับจะบอกให้ทำโน่นนี่นั่น บทพูดสำคัญๆ แล้วมอบอิสรภาพในการดั้นสด (Improvised) ด้วยเหตุนี้การถ่ายภาพจึงออกมาเหมือนสารคดี (documentary-like) แลดูมีความสมจริง และเป็นธรรมชาติอย่างยิ่ง
หลายๆครั้งของความไม่ตั้งใจ ช่วยสร้างความสมจริงให้กับหนัง อย่างตอนเด็กชายๆจู่ๆร่ำร้องไห้ออกมา บรรดานักแสดงต่างดูอ้ำๆอึ้งๆ ไม่รู้จะทำยังไง โดยปกติมันควรเป็นซีนเสีย ถ่ายใหม่ แต่ผกก. Passer กลับเก็บเอาไว้ช่วยสร้างบรรยากาศอึดอัด กระอักกระอ่วน เคลือบแฝงลับลมคมในบางอย่าง
วาทยากร (Conductor) คือผู้ควบคุมวงดนตรี คอยกำหนดจังหวะ ความเร็ว เครื่องดนตรีไหนเล่นดัง-ค่อย เพื่อให้ออร์เคสตราบรรเลงออกมาตามอารมณ์ของตนเอง (หรือผู้เล่น Concerto) จะว่าไปไม่ต่างจากผู้นำ (เผด็จการ) พาประเทศชาติไปสู่ทิศทางที่ต้องการ
บรรทัดห้าเส้น (Staff/Stave) บนกระดานดำด้านหลัง ทีแรกผมไม่ได้เอะใจอะไร เพราะเป็นสิ่งที่คนส่วนใหญ่รับรู้จักเป็นอย่างดี แต่ภาพช็อตนี้มันยังสร้างสัมผัสเหมือนกฎกรอบ กรงขัง พันธนาการเหนี่ยวรั้ง วาทยากรพยายามชักใยบงการนักดนตรี เล่นบทเพลงตามอารมณ์ของตนเอง
เกร็ด: ข้อความบนกระดานดำด้านหลัง Veselé Prázdniny แปลว่า Happy Holiday
ในมุมของ Petr บ้านชนบทของเพื่อนสนิท ช่างมีความโรแมนติก เหมาะสำหรับพักผ่อนคลาย รายล้อมรอบด้วยธรรมชาติกว้างใหญ่ แต่ในทิศทางกลับกันของผู้อยู่อาศัย Bambas ดูจะไม่ชอบบ้านหลังสักเท่าไหร่ สร้างมาเจ็ดปียังไม่เสร็จ ต้องทำงาน หาเงิน เหน็ดเหนื่อยสายตัวแทบขาด
ผมเห็นบ้านชนบทหลังนี้คือตัวแทนประเทศ Czechoslovakia ที่ชาว Czech ร่วมแรงร่วมใจกันก่อร่างสร้างขึ้น มีทั้งช่วงเวลาสุข-ทุกข์ ปรับเปลี่ยนแก้ไข แต่งต่อเติมโน่นนี่นั่น และไม่วันสร้างเสร็จสิ้น (=ประเทศต้องพัฒนาต่อไปเรื่อยๆจนกว่าจะถึงกาลล่มสลาย)
นี่อาจเป็นการเล่นสนุกๆของ Petr โชว์พลังว่าสามารถยกอิฐได้หลายก้อน เลยถูกแฟนสาวกลั่นแกล้ง นี่คือความย้อนแย้งของหนุ่มชาวเมือง ใฝ่ฝันอยากมาใช้ชีวิตอยู่ต่างจังหวัด
แต่ไฮไลท์ซีเควนซ์นี้คือการมาถึงของพ่อตา Bambas กล่าวว่าอิฐแต่ละก้อนแลกมาด้วยสุราสองช็อต (ภาษาอังกฤษจะเรียกหนึ่งช็อต = ครึ่งแก้วเป๊ก 1.5oz, ส่วนสองช็อตหรือ Double = เต็มแก้ว 3oz) พี่แกเลยบวกลบคูณหารยังไงไม่รู้ละ ประมาณว่าบ้านทั้งหลังคงเหล้าไป 800 ขวด นั่นฟังดูเป็นปริมาณมหาศาลทีเดียว “We must all be nuts.”
ในมุมเจ้าไก่ ไม่รู้ประสีประสา มันไม่สนห่าเหวหรอกว่ารถเก่า-ใหม่ ราคาถูก-แพง เพียงค่ำคืนหลับนอน และสถานที่สำหรับฟักไข่ แต่สำหรับเจ้าของ Bambas มีความหึงหวงรถคันนี้อย่างมากๆ พอเปิดประตูโรงรถเห็นเจ้าไก่ยืนอยู่บนหลังคา ก็สำแดงความเกรี้ยวกราด ไม่พึงพอใจ พยายามขับไล่ ก่อนกลายเป็นอาหารมื้อกลางวัน
เจ้าไก่สามารถมองในเชิงสัญลักษณ์ของวิถีชนบท ชาวบ้านนอกคอกนา การที่มันยืนอยู่บนหลังคา สูงเหนือศีรษะ สะท้อนถึง Bambas (และชาว Czechoslovakia) ที่ไม่สามารถดิ้นหลุดพ้นจากวิถีดังกล่าว ไร้ซึ่งอิสรภาพ ถูกควบคุมครอบงำจากเบื้องบน … ช่วงท้ายของหนังตอนตื่นขึ้นมา (หลังเมามาย ฝันหวาน) ก็ยังพบเห็นเจ้าไก่ยืนอยู่ตำแหน่งเดิม เรียกว่าไม่สามารถหลบหนีพ้น
การเป็นนักดนตรีชนบท ต้องไม่เลือกรับงาน (เพราะมันไม่ค่อยจะมีงานให้รับ) Bambas และพ่อตารับเล่นดนตรีในงานศพ บรรเลงบทเพลงล่องลอยตามสายลม ในมุมของพวกเขาคงเป็นอาชีพที่ไม่มีคุณค่าสักเท่าไหร่ สนเพียงค่าตอบแทน แต่สำหรับชาวเมือง Petr (และแฟนสาว) ต่างมีความซาบซึ้ง ชื่นชอบประทับใจ (ฝ่ายหญิงแทบมิอาจกลั้นหลั่งธารน้ำตา) … ผมมองนัยยะซีเควนซ์นี้ในเชิงเปรียบเทียบถึงรัฐบาลคอมมิวนิสต์ หากินกับชีวิต-ความตายของประชาชน
เรื่องวุ่นๆของการแก่งแย่งเนื้อไก่ สื่อถึงทรัพยากรปริมาณจำกัด ไม่สามารถแบ่งปันอย่างทั่วถึง นี่ก็สะท้อนวิถีของระบอบสังคมนิยม รัฐบาลคอมมิวนิสต์พยายามควบคุมโน่นนี่นั่น เพื่อให้ตนเองกินหรูอยู่สบาย ปล่อยประชาชนอดอยากปากแห้ง ได้รับเพียงส่วนแบ่งเล็กๆน้อยๆ … ในมุมหญิงสาว Štěpa ตัวแทนโลกเสรี (ตอนอยู่เมืองหลวงคงกินหรูอยู่สบาย) ย่อมมองเหตุการณ์ลักษณะนี้เป็นเรื่องตลกขบขัน จนแทบไม่สามารถหยุดหัวเราะ
ระหว่างตระเตรียมที่นอน แม่ยายของ Bambas เล่าถึงอดีตถูกสามีลักพาตัวมาแต่งงาน เรื่องพรรค์นี้ยุคสมัยก่อนสามารถพบเจอได้ทั่วไป ผิดกับหญิงสาวสมัยใหม่อย่าง Štěpa นั่งอยู่ริมหน้าต่าง สัญญะแทนอิสรภาพชีวิต มีโอกาสเลือก ตัดสินใจ ครุ่นคิดทำอะไรๆด้วยตนเอง … แต่ทว่าสภาพสังคมของ Czechoslovakia ปัจจุบันนั้นยังคงมีสภาพไม่ต่างจากแม่ยายของ Bambas
ในขณะที่หนุ่มๆและคนแก่ หน้าดำคร่ำเครียดกับการซักซ้อมดนตรี Štěpa ไม่มีอะไรทำจึงออกไปลัลล้า เดินเล่นนอกบ้าน ย่องจับเจ้าแมวเหมียว พบเจอชายติดอ่างผ่านเข้ามาทักทาย … นี่เป็นการสำแดงความขัดแย้ง/แตกต่างระหว่างโลกภายใน (ประเทศ Czechoslovakia) ที่เต็มไปด้วยกฎระเบียบโน่นนี่นั่น กับโลกภายนอก (ชาวตะวันตก) ใช้ชีวิตอย่างอิสระเสรี
เมื่อเหล้าเข้าปาก ความอัดอั้นภายในใจสองหนุ่มก็ค่อยๆพรั่งพรูออกมา เปิดเผยความรู้สึกแท้จริง สังเกตว่าสถานที่เริ่มต้นนั่งติดกำแพง ปิดผ้าม่าน พอเริ่มมึนเมาแอบย่องไปสำแดงหลักฐานความรำคาญ (เสียงกรน = สัญญะของสิ่งรบกวนจิตใจ) ช่วงท้ายพากันย้ายไปนั่งริมหน้าต่าง โหยหาอิสรภาพชีวิต อยากออกจากโลกอันน่าเบื่อหน่ายใบนี้
เกร็ด: สุราที่ทั้งสองกำลังดื่มด่ำมีคำเรียก Sliwowicz หรือก็คือ Fruit Brandy หรือ Plum Spirit แอลกอฮอล์หมักผลไม้ (ส่วนใหญ่คือลูกพลัม) ได้รับความนิยมในยุโรปตะวันออก (Eastern Europe) แถบคาบสมุทรบอลข่าน (Balkans) และถือเป็นเครื่องดื่มประจำชาติ Serbia
จังหวะเมาขีดสุด Petr & Bambas ชักชวนกันออกเดินทาง ถือกระเป๋าเครื่องดนตรี ก้าวไปตามท้องถนน ตั้งใจจะทอดทิ้งทุกสิ่งอย่าง เพื่อเริ่มต้นทำตามความฝันอีกครั้ง! แต่การเลือกถ่ายภาพย้อนแสง (Silhouette) บนท้องถนนยามค่ำคืน ชัดเจนว่ามันเป็นได้เพียงความฝันเลือนลาง ตื่นเช้าขึ้นมาพบว่าทั้งสองเมาหลับอยู่ในรถ ไม่สามารถเริ่มต้นออกเดินทางเสียด้วยซ้ำ และซีเควนซ์นี้จบลงด้วยการปิดประตูรั้ว สิ้นสุดทางฝัน หวนกลับสู่โลกความจริง(อันโหดร้าย)
ผมไม่เคยรับประทาน Eggnog เลยบอกไม่ได้ว่ามีรสชาด ความเหนียวหนืด เปรี้ยวหวานมันเค็มเช่นไร? ค้นหาข้อมูลพบว่าเป็นเครื่องดื่มแห่งเทศกาลคริสต์มาส นมต้มใส่ไข่ (จริงๆสูตรมันมีรายละเอียดมากกว่านี้ แต่เค้าสรุปย่อๆให้คนไม่เคยดื่มเข้าใจประมาณ)
ตั้งแต่ต้นเรื่องมีกล่าวถึงคอนเสิร์ตเพลงคลาสสิก แต่หนังจบลงโดยไม่ฉายให้เห็นการแสดงนั้น เพียงทุกคนรอดื่ม Eggnog ที่ไม่ไหลลงมาเสียที ราวกับชีวิตหยุดแน่นิ่ง ไม่สามารถดำเนินตามความฝัน หรือจะตีความว่าเป็นการสำแดงอารยะขัดขืน เหมือนกำลังยืนเฉลิมฉลอง/ไว้อาลัย เฝ้ารอคอยวันโลกาวินาศ สักวันการล่มสลายของสหภาพโซเวียต/รัฐบาลคอมมิวนิสต์ย่อมต้องมาถึง อดรนทนกันอีกหน่อย
We’ll be standing here like this until Judgment Day!
A bit of patience, that’s what we need.
ตัดต่อโดย Jiřina Lukešová (1919-2010),
นอกจาก Opening Credit ฉายภาพการซักซ้อมออร์เคสตรา, เรื่องราวของหนังเริ่มต้นจากการเดินทางมาถึงของนักเชลโล่ Petr พร้อมกับแฟนสาว Štěpa ได้รับการต้อนรับจากเพื่อนเก่า Karel/Bambas พาไปยังบ้านใหม่ พบปะภรรยา บุตรชาย-สาว และพ่อตา-แม่ยาย พบเห็นการใช้ชีวิต วิถีนักดนตรีในชนบท ทำงานหาเงินด้วยการเล่นดนตรีงานศพ ยามบ่ายร่วมกันซักซ้อมดนตรี และดึกดื่นเหล้าเข้ามา ความรู้สึกในใจของพวกเขาก็พรั่งพรูออกมา
หนังไม่เชิงว่ามีเส้นเรื่องราว เนื้อหาสาระอะไร ดูเป็นการแปะติดปะต่อเหตุการณ์ต่างๆในระยะเวลาหนึ่งวัน-หนึ่งคืน เมื่อสองเพื่อนสนิทหวนกลับมาพบเจอกัน มันจึงมีสิ่งมากมายให้รื้อฟื้นความสัมพันธ์
- Opening Credit, ซักซ้อมออร์เคสตรา
- การมาถึงของ Petr
- Petr พร้อมกับแฟนสาว Štěpa เดินทางมาถึงสถานีรถไฟ
- มาถึงบ้านของเพื่อนเก่า Bambas ทักทายสมาชิกครอบครัว
- พ่อตาของ Bambas ชักชวนไปร่วมงานศพ
- งานเลี้ยงหลังงานศพ
- ซักซ้อมดนตรี
- เรื่องวุ่นๆระหว่างรับประทานอาหาร
- ขณะที่หนุ่มๆซักซ้อมดนตรี, Štěpa เตร็ดเตร่ไปเรื่อยเปื่อย
- พูดคุยกับแม่ยายในห้องนอน
- พบเจอเจ้าเหมียวในสวน
- ทักทายชายแปลกหน้าเดินทาง
- เมื่อสุราเข้าปาก
- ต่างคนต่างแยกย้ายเข้านอน
- Petr และ Bambas ออกมาหาเหล้าดื่ม ระบายความในใจ
- พอมึนเมาวางแผนไปขับเล่น
- แต่เช้าตื่นขึ้นมาในรถ
- ร่วมกันรับประทานอาหารเช้า Eggnog
หนังไม่มีเครดิตเพลงประกอบ ทั้งหมดเป็น ‘diegetic music’ เกิดจากการเล่นสด ซักซ้อมออร์เคสตรา โดยนักแสดงคัดเลือกมาล้วนคือนักดนตรีจริงๆ บรรเลงบทเพลง
- ตอนซักซ้อมออร์เคสตรา Antonín Dvorák: Cello Concerto in B minor Op. 104 B. 191
- ตอนซักซ้อมที่บ้าน Wolfgang Amadeus Mozart: Serenade No. 13 for strings in G major, K. 525 หรือที่ใครๆรับรู้จักในชื่อ Eine kleine Nachtmusik แปลว่า A Little Serenade
ในหนังยังมีการกล่าวถึงบทเพลงของ Vojtěch Matyáš Jírovec (1763-1850) คีตกวีชาว Bohemia (หรือก็คือชาว Czech นะแหละ) ผมพยายามลองฟังเทียบหลายๆบทเพลง จริงๆก็ไม่ค่อยแน่ใจสักเท่าไหร่ แต่รู้สึกว่าใกล้เคียงสุดคืออุปรากร Semiramis (1791) ท่อน Ouverture
เกร็ด: Semiramis คือคือบุคคลในตำนานของ Lydian-Babylonian ไต่เต้าขึ้นเป็นราชินี Queen of Assyria โด่งดังจากการเป็น Warrior Queen และ Seductress แต่น่าเสียดายที่อุปรากรเรื่องนี้ของ Jírovec มอดไหม้ไปกับกองเพลิง ไม่เคยมีโอกาสทำการแสดง หลงเหลือเพียง Ouverture เท่านั้นเอง
Jírovec เป็นคีตกวีที่มีชื่อเสียงกลางๆ นอกจากชาว Czech คนส่วนใหญ่คงไม่รับรู้จัก (ผมก็ไม่รู้จัก) ซึ่งการที่หนังนำเอาบุคคลที่(เกือบ)ถูกหลงลืมนี้มากล่าวถึง ก็เพื่อเปรียบเทียบถึงความฝันวัยเด็กของ Petr & Bambas พอดื่มเหล้าเมามาย ก็พยายามปลุกตื่น รื้อฟื้น ร่วมกันออกเดินทาง … แต่ทั้งพวกเขาและ Jírovec ก็ไม่มีโอกาสคืนชีพความฝันที่สูญสลาย
Intimate Lighting (1965) ไม่เชิงเป็นการหวนกลับหารากเหง้า คือการดื่มเหล้าระบายความอัดอั้นของสองเพื่อนเก่า ภายนอกทั้งสองอาจดูเลิศหรู สมบูรณ์แบบ ประสบความสำเร็จในอาชีพการงาน/ครอบครัว สร้างความอิจฉาริษยาให้ฝั่งตรงข้าม แต่แท้จริงแล้วชีวิตพวกเขาเต็มไปด้วยสารพัดปัญหา มิได้พึงพอใจต่อความเป็นอยู่ของตนเองสักเท่าไหร่
- Petr นักเชลโล่อาชีพ ประสบความสำเร็จ ครองรักแฟนสาวสวย แต่ตัวเขาโหยหาความเรียบง่าย อยากลงหลักปักฐาน แต่งงานมีครอบครัว ลูกเต็มบ้าน หลานเต็มเมือง
- Bambas ครูสอนดนตรี หาเลี้ยงชีพด้วยการรับจ้างตามงานศพ อาศัยอยู่หมู่บ้านชนบท แต่งงานมีครอบครัว ลูกหลานเต็มบ้าน แต่ตัวเขาโหยหาชื่อเสียง ความสำเร็จ อยากได้แฟนสวยๆ ไร้พันธนาการเหนี่ยวรั้ง
นี่ไม่ใช่ปัญหาวิกฤตวัยกลางคน (Midlife Crisis) แต่คือพื้นฐานความต้องการของมนุษย์ โหยหาสิ่งที่ไม่ได้ครอบครองเป็นเจ้าของ โดยไม่มองย้อน/ตระหนักถึงความสำคัญของสิ่งที่ตนเองมีอยู่ ซึ่งหนังจงใจทำให้เกิดความขัดย้อนแย้งกันเอง เพื่อนำเสนอประเด็นเหล่านี้ให้กลายเป็นเรื่องตลกร้าย … แต่ผู้ชมส่วนใหญ่อาจหัวเราะไม่ออกสักเท่าไหร่
I met a guy who saw Intimate Lighting sixty times. When I make a film I like to have an emotional target, I like to imagine what state of mind the audience should leave the theatre with, and in this movie I was hoping they would like to come back because they liked the characters. We visit our relatives, our friends, we know what they are going to say, to do, but we like them. I thought that is how my movie should be, and it did happen.
Ivan Passer
การที่หนังไม่มีกล่าวถึง พาดพิง อ้างอิง เสียดสีล้อเลียน หรือทำอะไรสักอย่างต่อรัฐบาลคอมมิวนิสต์ นั่นถือเป็นการแสดงออกอย่างหนึ่งของผู้สร้าง ไม่ต้องการสร้างปัญหาขัดแย้ง แต่ความตลกร้ายก็คือการมาถึงของสหภาพโซเวียตหลัง 1968 Prague Spring หนังถูกแบนเพราะเรื่องราวไม่ได้มีส่วนร่วมของรัฐ ไม่ตอบสนองอุดมการณ์ ไม่สร้างประโยชน์ต่อสาธารณะ
แต่เอาจริงๆหนังที่ดูไร้พิษภัยเรื่องนี้ แอบเคลือบแฝงหลายสิ่งอย่างที่เป็นการเสียดสีล้อเลียน ทำออกมาได้อย่างโคตรๆแนบเนียน, เริ่มตั้งแต่ความขัดย้อนแย้งระหว่างเปลือกภายนอก vs. ความรู้สึกภายในของ Petr & Bambas มันสามารถสะท้อนตัวตนแท้จริงของระบอบสังคมนิยม/รัฐบาลคอมมิวนิสต์ ภายนอกดูเลิศหรู สมบูรณ์แบบ เบื้องหลังกลับเต็มไปด้วยสารพัดปัญหา
มุมมองที่ผมชอบที่สุดก็คือการเปรียบเทียบ Czechoslovakia = บ้านชนบทของ Bambas สร้างอย่างหรูหราแต่ยังไม่เสร็จสักที ตัวเขาและพ่อตาหาเงินจากเล่นดนตรีงานศพ (การหากินกับคนตายของรัฐบาลคอมมิวนิสต์) ค่ำคืนพอดื่มด่ำ รำพันความเพ้อใฝ่ฝัน โหยหาอิสรภาพ ต้องการออกไปจากโลกใบนี้ … แต่มันก็เป็นได้เพียงความมึนเมามายชั่วข้ามคืน
Petr แม้จะคือชาวเมืองหลวง Prague แต่เราสามารถมองในเชิงสัญลักษณ์ถึงโลกภายนอก Czechoslovakia ชาวตะวันตกพัฒนาไปไหนต่อไป ประชาชนใช้ชีวิตอย่างอิสรภาพ ทำสิ่งต่างๆตามความเพ้อใฝ่ฝัน ครองรักแฟนสาวสวย ร่ำรวยเงินทอง ถึงกระนั้นชาว Czech ที่อพยพลี้ภัยออกนอกประเทศ ล้วนใฝ่ฝันว่าสักวันจะมีโอกาสหวนกลับบ้านเกิด … โดยไม่รู้ตัวนี่เป็นการพยากรณ์อนาคตของผกก. Passer ที่จักต้องอพยพลี้ภัยสู่สหรัฐอเมริกา ถึงอย่างนั้นหลังการล่มสลายของสหภาพโซเวียต เขาก็มิได้หวนกลับบ้านเกิดแต่อย่างใด
ผมยังไม่สามารถทำความเข้าใจชื่อหนัง Intimní Osvětlení แปลตรงตัว Intimate Lighting แสงสว่างใกล้ชิด? คำว่า Intimate ยังพอเข้าใจได้ว่าอาจสื่อถึงความสัมพันธ์ระหว่างสองเพื่อนเก่า ช่วงแรกๆไม่ได้พบเจอกันนาน เลยเกิดความเหินห่าง พอเหล้าเข้าปาก เปิดเผยความอัดอั้นภายใน จึงเกิดความชิดเชื้อกันใหม่? หรืออาจสื่อภาพถ่ายย้อนแสงในความฝัน เพื่อนรักทั้งสองก้าวเดินบนท้องถนนร่วมกัน ก่อนตื่นขึ้นมาพบกับโลกความจริงอันโหดร้าย
ผมไม่สามารถหารายละเอียดเมื่อตอนออกฉาย ทำกำไร-ขาดทุนมากน้อยเพียงไหน แต่เสียงตอบรับค่อนข้างดีเยี่ยม กลายเป็นหมุดไมล์เรื่องสำคัญแห่งยุคสมัย Czechoslovak New Wave
perhaps no film sums up the spirit of the Czech New Wave as Ivan Passer’s light and breezy masterpiece, Intimate Lighting.
นักวิจารณ์ Ian Johnston
ปัจจุบันหนังได้รับการบูรณะ ‘digital restoration’ คุณภาพ 4K โดย Národní filmový archiv (Czech National Film Archive) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2018 สามารถหาซื้อ Blu-Ray (ยังไม่มี 4K) ของค่าย Second Run
ต่อให้ไม่รับรู้เบื้องหลัง/ประวัติศาสตร์ Czechoskovakia แต่ถ้าคุณกำลังย่างเข้าสู่ผู้ใหญ่วัยกลางคน Intimate Lighting (1965) อาจทำให้เกิดการครุ่นคิดทบทวนตนเอง ชีวิตของฉันขณะนี้เป็นยังไง? พานผ่านช่วงเวลาสุข-ทุกข์ ดำเนินตามความฝันมากน้อยเพียงไหน? ยังจะมีโอกาสปรับเปลี่ยนแก้ไขได้ทันไหม?
มันอาจเพราะผมกำลังอยู่ในช่วงวัยนี้พอดี หนังจึงกลายเป็นความตลกร้ายที่ขำไม่ออกสักเท่าไหร่ แต่ด้วยความลึกล้ำซุกซ่อนอยู่ในทุกๆอณูของเรื่องราว ก็อดไม่ได้จะชื่นชม ยกย่องสรรเสริญ สมควรค่าแก่การเป็นหนึ่งใน “Greatest Czechoslovak of All-Time”
จัดเรต pg กับบรรยากาศเศร้าๆ พร่ำเพ้อ มึนเมา
ใส่ความเห็น