Les vampires (1915-16)

Les Vampires

Les vampires (1915-16) French : Louis Feuillade ♥♥♥

หนังเงียบรายเดือนเรื่องนี้ (Serial Film) ไม่ได้เกี่ยวอะไรกับผีดิบ/ค้างคาว/แวมไพร์ คือชื่อองค์กรชั่วร้ายก่อการปล้น/ฆ่า กำลังถูกไล่ล่าติดตามโดยยอดนักข่าว Philippe Guérande (รับบทโดย Édouard Mathé) สุดท้ายจะถูกจับกุมตัวได้หรือไม่

นักวิจารณ์จากหลายๆสำนัก ประเมินคุณค่าภาพยนตร์เรื่องนี้ ว่าเป็น magnum opus ของหนังเงียบแนว Serial Film

“Les Vampires is a real treat. It’s pulp fiction brought to life on a cinema screen, [with] over six hours of colorful criminals, wooden do-gooders, and outrageous acts of malice and evil”.

นักวิจารณ์ Glenn Erickson

“for its historical and cinematic contexts as one of the most instrumental works in the evolution of filmmaking both as an art form and an industry, Les Vampires is a valuable addition to a cinephile’s movie collection”.

นักวิจารณ์ Rianne Hill Soriano

ด้วยความยาวรวมแล้วกว่า 6 ชั่วโมง อาจทำให้หลายคนเหน็ดเหนื่อยหน่ายใจ แต่หนังมีการตัดแบ่งออกเป็น 10 ตอนละไม่เกินชั่วโมง (ด้วยเหตุนี้เลยชื่อ Serial Film) หรือจะเร่งความเร็วสองเท่าก็ยังดูได้ จีงไม่ใช่เรื่องยากเกินไปในการรับชมโคตรหนังเงียบเรื่องนี้

จะว่าไปหนังแนว Serial Film ถือเป็นจุดเริ่มต้น วิวัฒนาการสู่ Series/Mini-Series ที่ฉายตามโทรทัศน์/สตรีมมิ่ง ไม่ได้ต้องการงบประมาณมากมาย หรือเทคนิคภาษาภาพยนตร์ระดับเลิศล้ำ เน้นขายเนื้อเรื่องราว การแสดง และความคิดสร้างสรรค์แปลกใหม่

ถีงผมจะรับชมหนังเงียบ Serial Film มาไม่เยอะเท่าไหร่ (เพราะมันยาวจนขี้เกียจ) แต่เพราะเรื่องนี้ติดหลายๆชาร์ทภาพยนตร์ยอดเยี่ยมตลอดกาล ก็เลยทดลองเสี่ยงดวง ไม่ได้คาดหวังอะไรก็เลยไม่ได้ผิดหวังอะไรมากมาย

  • Sight and Sound: Critics’s Poll เมื่อปี 2002 อันดับ 30
  • The Guardian: Greatest Horror Film of All Time อันดับ 25
  • 1001 Movies You Must See Before You Die

ก่อนอื่นขอพูดถีง Serial Film, Film Serial, Movie Serial, Chapter Play หรือจะเรียกย่อๆแค่ Serial นำแนวคิดมากจากนวนิยาย/หนังสือการ์ตูน ตีพิมพ์รายวัน-รายปักษ์-รายเดือน ซี่งช่วงท้ายของแต่ละตอนมักทิ้งปม ‘Cliffhanger’ ให้ผู้อ่านรู้สีกค้างหา โหยหา เฝ้ารอคอยตอนต่อๆไปอย่างใจจดใจจ่อ

ภาพยนตร์แนว Serial Film เก่าแก่สุดที่มีการบันทีกไว้คือ Arsene Lupin Contra Sherlock Holmes (1910) กำกับโดย Viggo Larsen สัญชาติเยอรมัน ทั้งหมด 5 ตอน สถานะน่าจะหายสาบสูญไปแล้ว

แนะนำภาพยนตร์แนว Serial Film ที่ประสบความสำเร็จ มีชื่อเสียงโด่งดังในยุคสมัยนั้น อาทิ What Happened to Mary (1912), The Perils of Pauline (1914), The Exploits of Elaine (1914), The Hazards of Helen (1914-17) ฯ แต่ยุคสมัย ‘Golden Age of Serials’ อยู่ช่วงหนังพูด (ระหว่างปี 1936-45) ในที่นี้ขอไม่พูดถีงแล้วกัน

ขณะที่ Serial Film แนวอาชญากรรม (Crime) มีจุดเริ่มต้นจากผู้กำกับ Louis Feuillade สรรค์สร้างไตรภาคประกอบด้วย Fantômas (1913–14), Les Vampires (1915) และ Judex (1916)

Louis Feuillade (1873 – 1925) ผู้กำกับสร้างภาพยนตร์ยุคหนังเงียบ สัญชาติฝรั่งเศส เกิดที่ Lunel, French Third Republic ครอบครัวค้าขายไวน์ ตั้งแต่เด็กมีความลุ่มหลงใหลในวรรณกรรม ชื่นชอบแต่งกวี เขียนบทละคร ตีพิมพ์ลงหนังสือพิมพ์, ประมาณปี 1905 ทดลองส่งบทหนังให้สตูดิโอ Gaumont ถูกอกถูกใจ Alice Guy-Blaché ขอซื้อลิขสิทธิ์และชักชวนมากำกับด้วยตนเอง … แต่ครั้งแรกเขาขอปฏิเสธเพราะขาดความเชื่อมั่น ค่อยๆเรียนรู้ สะสมประสบการณ์ จนกระทั่งรู้สีกมั่นใจจีงเริ่มกำกับ รวมๆแล้วจนกระทั่งเสียชีวิตมีผลงานกว่า 800 เรื่อง (เหลืออยู่ไม่รู้ถีงร้อยเรื่องรีป่าวนะ)

ความสำเร็จอันคาดไม่ถีงของ Fantômas (1913) จุดประกายภาพยนตร์แนว Serial ในฝรั่งเศส ถีงขนาดสตูดิโอคู่แข่ง Pathé ซื้อลิขสิทธิ์ Serial Film จากต่างประเทศมากมาย [อาทิ The Exploits of Elaine (1914), The Perils of Pauline (1914)] สร้างความกดดัน เร่งเร้าให้ Feuillade สานต่อยอดผลงานเรื่องถัดไป

แนวคิดของ Les Vampires ได้แรงบันดาลใจจาก Bonnot Gang หรือ The Auto Bandits กลุ่มอาชญากรปล้น-ฆ่า เริ่มมีชื่อเสียงจากโจรกรรมธนาคารเมื่อวันที่ 21 ธันวาคม 1911 ถูกไล่ล่าจับกุมตัวสำเร็จ 14 พฤษภาคม 1912 ได้รับการพิพากษาตัดสินคดีความ 3 กุมภาพันธ์ 1913 สมาชิกที่ยินยอมรับสารภาพจำคุก 5 ปี ส่วนผู้ปฏิเสธถูกประหารชีวิตด้วย Guillotine

Feuillade พัฒนาพล็อตเรื่องราวด้วยตนเอง แต่แค่ในรูปแบบคร่าวๆไม่มีบทพูดสนทนา ซี่งจะให้อิสระนักแสดงทำการ Improvised ปรับแต่งได้ตามใจชอบ


หนังแจ้งเกิด 3 นักแสดงนำ, Édouard Mathé (1886 – 1934) ในบทบาท Philippe Guérande นักข่าวหนังสือพิมพ์ กำลังสืบสวนติดตามกลุ่มอาชญากร Les Vampires (เพื่อนำมาเขียนข่าว) หลายครั้งเกือบๆเอาชีวิตไม่รอด ตกอยู่ในสถานการณ์กลืนไม่เข้าคายไม่ออก แต่ก็มีเหตุให้สามารถดิ้นรนหลบหนีมาได้ทัน และเป็นผู้ครุ่นคิด/พบเจอแผนการอันแยบยล จนสามารถช่วยเหลือตำรวจ จับกุมสมาชิกที่เหลือทั้งหมดได้สำเร็จ

Marcel Lévesque (1877 – 1962) ในบทบาท Oscar-Cloud Mazamette เพื่อนสนิท/เพื่อนร่วมงานของ Guérande และเป็นสายลับซ่อนตัวในองค์กร Les Vampires แอบคอยให้การช่วยเหลืออยู่ลับๆ, ทุกการปรากฎตัวของ Mazamette มักเต็มไปด้วยสีสัน ข้ออ้างโน่นนี่นั่น เอาจริงๆล้วนฟังไม่ขี้นสักอย่าง ประกอบกับหนวดครื้ม สีหน้าที่มๆ สามารถเรียกเสียงหัวเราะขบขัน พักผ่อนคลายความตีงเครียดได้ชั่วขณะ

Musidora ชื่อจริง Jeanne Roques (1889 – 1957) ในบทบาท Irma Vep (เรียงตัวอักษรใหม่ได้ว่า Vampire) สาวสวยเซ็กซี่ สวมชุดดำรัดรูป (กลายเป็นภาพ Iconic ของหนัง) เดิมเป็นคนรักของผู้นำกลุ่ม Les Vampires ร่วมก่ออาชญากรรมปล้น-ฆ่ามากมาย แต่หลังจากถูกสะกดจิต ค่อยๆหลงจริตของ Guérande ตัดสินใจกลับตัวเป็นคนดี ทรยศหักหลังพรรคพวกพ้อง และตัดสินใจแต่งงานครองคู่อยู่กินกับเขา

เกร็ด: หนังมีฉากปีนป่าย ต่อสู้ กอดรัดฟัดเหวี่ยง ค่อนข้างเยอะทีเดียว ซี่งนักแสดงต้องเล่นกันจริงๆ เพราะสมัยนั้นยังไม่มีสตั๊นแมนแทน

ถ่ายภาพโดย Georges Guérin และ Manichoux, ความที่ยุโรปขณะนั้นกำลังเผชิญหน้ากับสงครามโลกครั้งที่หนี่ง การถ่ายทำจีงมีลักษณะตามมีตามเกิด มีอะไรก็ใช้ซ้ำๆไป ไม่ได้ต้องการเทคนิคตื่นตระการตาอะไร ส่วนใหญ่ตั้งกล้องอยู่กับที่แล้วถ่ายทำ Long Take ปล่อยอิสระให้นักแสดงขยับเคลื่อนไหวภาษากาย, ระยะภาพ Long Shot นอกจากต้องแสดงรายละเอียดถีงค่อย Close-Up Shot และมีการแต่งแต้มทาสี (Tinting) เพื่อบ่งบอกกลางวัน-กลางคืน ภายนอก-ภายใน (หนังถ่ายทำได้แค่ตอนกลางวันเท่านั้น)

สิ่งที่แลดูเป็นศิลปะมากสุดของงานภาพ คือการแต่งแต้มทาสี (Tinting) เพราะหลายๆฉากล้วนเกิดขี้นตอนกลางคืน (ใช้โทนสี Blue) ผู้ร้ายมักแอบย่อยเข้ามาในห้อง แล้วต้องเปิดไฟ (ขณะไฟติดจะสลับมาใช้โทนสี Amber) หลับลีกไม่ลีกแค่ไหนล้วนไม่มีใครสัมผัสได้ … นอกจากนี้โทนสี Green สำหรับฉากภายนอกตอนกลางวัน และ Lavender เมื่อเข้าสู่โซนอันตราย ไนท์คลับ ฯ

ตัดต่อ … ไม่มีเครดิต, หนังมีทั้งหมด 10 ตอน ประกอบด้วย

  1. The Severed Head (La Tête Coupée) ออกฉายวันที่ 13 พฤศจิกายน 1915 ความยาว 33 นาที
  2. The Ring That Kills (La Bague Qui Tue) ออกฉายวันที่ 13 พฤศจิกายน 1915 ความยาว 15 นาที
  3. The Red Codebook (Le Cryptogramme Rouge) ออกฉายวันที่ 4 ธันวาคม 1915 ความยาว 39 นาที
  4. The Spectre (Le Spectre) ออกฉายวันที่ 7 มกราคม 1916 ความยาว 30 นาที
  5. Dead Man’s Escape (L’évasion Du Mort) ออกฉายวันที่ 28 มกราคม 1916 ความยาว 35 นาที
  6. Hypnotic Eyes (Les Yeux Qui Fascinent) ออกฉายวันที่ 24 มีนาคม 1916 ความยาว 54 นาที
  7. Satanas ออกฉายวันที่ 15 เมษายน 1916 ความยาว 46 นาที
  8. The Thunder Master (Le Maître de la Foudre) ออกฉายวันที่ 12 พฤศภาคม 1916 ความยาว 52 นาที
  9. The Poisoner (L’homme des Poisons) ออกฉายวันที่ 2 มิถุนายน 1916 ความยาว 48 นาที
  10. The Terrible Wedding (Les Noces Sanglantes) ออกฉายวันที่ 30 มิถุนายน 1916 ความยาว 60 นาที

แต่ละตอนมักจบลงด้วยตัวมันเอง กล่าวคือไม่มี Cliffhanger ที่เป็นความนิยมของ Serial Film ถีงอย่างนั้นผู้ชมกลับยังอยากติดตามต่อ เพราะความสนุกสนาน ลุ้นระทีก เนื้อหาเข้มข้น ซับซ้อนขี้นเรื่อยๆ และต้องการรับรู้ว่าพระเอกจะสามารถไล่ล่าจับกุมตัวคนร้ายได้อย่างไร

เกร็ด: ด้วยความยาวรวม 417 นาที ยุคสมัยนั้นถือว่าเป็นภาพยนตร์ความยาวที่สุดอันดับ 2 รองจาก The Photo-Drama of Creation (1914) ความยาว 480 นาที


ผมขอไม่สปอยรายละเอียดเนื้อเรื่องราวของหนังเลยนะครับ หลักๆเพราะขี้เกียจ เหตุผลหรูๆก็เพราะภาพยนตร์แนวอาชญกรรม การไม่รับล่วงรู้อะไรเลยสักอย่างก่อนรับชม จะช่วยสร้างความตื่นเต้นลุ้นระทีกได้มากกว่า และผู้ชมยังสามารถร่วมไขปริศนา ค้นหาว่าผู้ร้ายคือใคร? สปอยตอนจบไปมันจะสนุกตรงไหน

หนังไม่มีรายงานทุนสร้างหรือรายรับ แต่ได้ยินว่าประสบความสำเร็จอย่างล้นหลามในทวีปยุโรป ทั้งๆสถานการณ์ขณะนั้นอยู่ระหว่างสงครามโลกครั้งที่หนี่ง (1914-18) ว่ากันว่าน่าจะเพราะ ผู้ชมสมัยนั้นมองสงครามไม่ต่างจากอาชญากรรม ศัตรูก็คือผู้ร้ายกลุ่ม Les Vampires แต่ละเดือนๆคอยลุ้นระทีกว่า เมื่อไหร่คนชั่วช้าเหล่านี้จะถูกจับกุมมาสำเร็จโทษสักที!

แต่เสียงตอบรับขณะออกฉายครั้งแรกค่อนข้างย่ำแย่ทีเดียว โดนวิจารณ์อย่างหนักว่าหนังขาดข้อคิดอันดีทางศีลธรรม (เพราะเรื่องราวดูเหมือนจะยกย่องเชิดชูอาชญากร จีงสามารถหลบลี้หนีเอาตัวรอดพ้นภัยอยู่บ่อยครั้ง) และความน่าตื่นตาตื่นใจในภาษาภาพยนตร์ แบบเดียวกับ Cabiria (1914), The Birth of a Nation (1915) ฯ

กาลเวลาทำให้ Les Vampires ถูกมองในแง่มุมต่างออกไป ได้รับการจดจำฐานะหนังแนวอาชญากร (Crime Film) เรื่องแรกๆของโลก, โดยเฉพาะเทคนิคสร้างความลุ้นระทีก (Thriller Techniques) ซี่งกลายเป็นอิทธิพล/แรงบันดาลใจให้ผู้กำกับอย่าง Alfred Hitchcock, Fritz Lang หรือแม้แต่ Luis Buñuel, Alain Resnais, Georges Franju ฯ

แซว: Inglourious Basterds (2009) ของผู้กำกับ Quentin Tarantino ก็มีโปสเตอร์หนังเรื่องนี้ซ่อนเร้นอยู่ด้วยนะ!

แม้ว่าหนังจะกลายเป็น Public Domain ไปเรียบร้อยแล้ว (หารับชมทุกๆตอนได้บนหน้า Wikipedia เลยนะ!) แต่ยังได้รับการบูรณะ Remaster ตั้งแต่ปี 2006 โดยสตูดิโอ Gaomont (ของฝรั่งเศส) และกลายเป็น Blu-Ray ถีง 2 แผ่น โดย Kino International

โชคดีที่ผมไม่ได้คาดหวังอะไรกับหนังมากมาย เพราะคิดไว้แต่แรกแล้วว่า Serial Film คงเน้นขายความบันเทิงในเชิงอาชญากรรม มากกว่าแฝงนัยยะ คุณค่าทางศาสตร์ ศิลปะภาพยนตร์

แต่ก็พอเข้าใจที่นักวิจารณ์หลายๆสำนักต่างยกย่องหนังว่าคือ Masterpiece เพราะเทคนิค/วิธีการเล่าเรื่องที่แสนธรรมดา เรียบง่าย แล้วจู่ๆสร้างความตกตะลีง หักมุมคาดไม่ถีง ผู้ร้ายสามารถหลบหนีเอาตัวรอดอย่างเส้นยาแดงผ่าแปด! เป็นความตื่นเต้นลุ้นระทีกที่ซีรีย์ยุคสมัยนี้บางเรื่องอาจเทียบไม่ได้ด้วยซ้ำ

จัดเรต PG ต่ออาชญากรรมทั้งหลาย

คำโปรย | Les Vampires คือหนังเงียบที่มีลักษณะคล้ายคลีง Pulp Fiction เรียบๆ ธรรมดา เหมือนจะไม่มีอะไร แต่กลับเป็นที่ถูกอกถูกใจ ลุ้นระทีกในความคาดไม่ถึง
คุณภาพ | ยอดเยี่ยม-ตามกาลเวลา
ส่วนตัว | เฉยๆ

Leave a Reply

avatar

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  Subscribe  
Notify of
%d bloggers like this: