Rainer Werner Fassbinder’s Favorite Films

แม้จากไปด้วยวัยเพียง 37 ปี แต่ผู้กำกับ Rainer Werner Fassbinder กลับมีผลงานภาพยนตร์ถึง 40 เรื่อง 2 ซีรีย์ 3 หนังสั้น และอีก 24 บทละคร ถือเป็นบุคคลคนสำคัญแห่งยุคสมัย New German Cinema ช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สอง มาดูกันว่าสิบหนังเรื่องโปรดมีอะไรให้น่าพูดถึงบ้าง

R. W. Fassbinder หรือ Rainer Werner Fassbinder (1945-82) นักแสดง ผู้กำกับ สัญชาติเยอรมัน เกิดที่ Bad Wörishofen, Bavaria เพียงสามสัปดาห์หลังจากนาซี ประกาศยอมพ่ายแพ้สงครามโลกครั้งที่สอง, บิดาเป็นแพทย์ที่มีความหลงใหลในการเขียนบทกวี ส่วนมารดาทำงานล่ามแปลภาษา (German <> English) ครอบครัวหย่าร้างเมื่อเขาอายุได้หกขวบ อาศัยอยู่กับแม่ที่มักส่งบุตรชายไปดูหนังเพื่อไม่ให้รบกวนเวลาทำงาน (และกุ๊กกิ๊กกับคนรักใหม่) นั่นคือเหตุผลที่ทำให้ Fassbinder ชื่นชอบหลงใหลภาพยนตร์ และค้นว่าตนเองมีรสนิยม Bisexual (ได้ทั้งชายและหญิง)

ช่วงวัยรุ่นถูกส่งไปโรงเรียนประจำ แต่พยายามหลบหนีหลายครั้ง จนบิดาต้องพามาอาศัยอยู่ด้วยกัน กลางวันช่วยทำงานหาเงิน กลางคืนร่ำเรียนหนังสือ และค้นพบความหลงใหลในการเขียนบทกวี ละคร เรื่องสั้น (จากอิทธิพลของบิดา), พออายุ 18 มุ่งหน้าสู่ Munich เข้าเรียนการแสดงยัง Fridl-Leonhard Studio ทำให้พบเจอว่าที่(นักแสดง)ขาประจำ Hanna Schygulla ระหว่างนั้นก็ได้ทำงานผู้ช่วยผู้กำกับ บันทึกเสียง Sound Man เขียนบทละคร สร้างหนังสั้น เคยยืนใบสมัคร Berlin Film School แต่ได้รับการบอกปัดปฏิเสธ, กระทั่งเมื่อปี 1967 มีโอกาสเข้าร่วม Munich Action-Theater ได้เป็นทั้งนักแสดง เขียนบท ผู้กำกับ ไม่นานก็ประสบความสำเร็จ จนสามารถก้าวสู่วงการภาพยนตร์ ผลงานเรื่องแรก Love Is Colder Than Death (1969)

การทำงานของ Fassbinder มีความรวดเร็ว แม่นยำ ไม่มีการซักซ้อม เทคเดียวผ่าน เพราะสนิทสนมเชื่อมั่นต่อนักแสดงในสังกัด (Stock Company) ส่วนใหญ่ก็มาจากคณะละครเวทีที่เคยร่วมงานกันมานาน และด้วยความเข้าใจในเทคนิค ลูกเล่น ภาษาภาพยนตร์อย่างถ่องแท้ (แม้ไม่เคยร่ำเรียนจากแห่งหนไหน) ทำให้ปีๆหนึ่งสามารถสรรค์สร้างผลงาน 4-5 เรื่อง ด้วยทุนสร้างต่ำมากๆ … อย่าเอาหนังของ Fassbinder ไปเทียบกับ Ed Wood เลยนะครับ

แม้ว่า Fassbinder จะทำงานในวงการภาพยนตร์เพียง 15 ปี แต่ผลงานของเขาสามารถแบ่งออกเป็น 3 ช่วงเวลา (Period) ประกอบด้วย

  • Avant-garde films (1969–71) ช่วงเวลาแห่งการลองผิดลองถูก อิทธิพลส่วนใหญ่มาจาก Jean-Luc Godard, Jean-Marie Straub และนักทฤษฎี Bertolt Brecht ซึ่งสิบผลงานแรกของ Fassbinder ให้คำเรียกว่าเป็นส่วนต่อขยายจากโปรดักชั่นละครเวที กล้องมักตั้งอยู่กับที่ไม่ขยับเคลื่อนไหว นักแสดงเอ่ยถ้อยคำฟังดูไม่เป็นธรรมชาติ ทำให้เข้าไม่ค่อยถึงผู้ชมสักเท่าไหร่ แต่กลับได้รับคำสรรเสริญจากนักวิจารณ์
    • ผลงานเด่นๆ อาทิ Love Is Colder Than Death (1969), Katzelmacher (1969), Why Does Herr R. Run Amok? (1970) ฯลฯ
  • Melodrama German (1971-76) อิทธิพลหลักๆมาจาก Douglas Sirk ที่นิยมสรรค์สร้างภาพยนตร์แนว Melodrama ซึ่งกลายเป็นรากฐานความสนใจของ Fassbinder นำเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับเพศ ความเบี่ยงเบน(ทางเพศ) ชาติพันธุ์ ชนชั้น สังคม การเมือง โดยมีจุดขายก็คือ ‘everyday fascism’ ชีวิตครอบครัว ความรัก และมิตรภาพผองเพื่อน
    • ผลงานเด่นๆ อาทิ The Merchant of Four Seasons (1971), The Bitter Tears of Petra von Kant (1972), World on a Wire (1973), Ali: Fear Eats the Soul (1974), Effi Briest (1974), Fox and His Friends (1975) ฯลฯ
  • International Films (1976–1982) เป็นช่วงเวลาที่ Fassbinder ไม่จำกัดตนเองอยู่ในกฎกรอบ แนวทางดั้งเดิมอีกต่อไป ได้ร่วมงานนักแสดงมีชื่อ ระดับนานาชาติ สรรค์สร้างซีรีย์ฉายโทรทัศน์ ส่วนเรื่องราวก็มักใส่ประเด็นสังคมที่รุนแรง ขัดแย้งยิ่งขึ้น (Controversial Film) ทั้งกล่าวถึงผู้ก่อการร้าย ความรุนแรงของรัฐ การเหยียด (Racism) และโดยเฉพาะเพศสภาวะ
    • ผลงานเด่นๆ อาทิ Chinese Roulette (1976), In a Year of Thirteen Moons (1978), The Marriage of Maria Braun (1979), Berlin Alexanderplatz (1980), Lola (1981), Veronika Voss (1982) ฯลฯ

เมื่อปี 1980 ผู้กำกับ Fassbinder มีโอกาสให้สัมภาษณ์กับ Rowohlt Verlag บรรณาธิการนิตยสาร Metrograph ซึ่งได้สอบถามถึง Top 10 List รวมไปถึงสิบนักแสดง สิบหนังสือ สิบละครเวที สิบบทเพลง ฯลฯ แต่ผมหารายละเอียดได้แค่สิบภาพยนตร์เรื่องโปรด ประกอบด้วย (เหมือนจะเรียงตามลำดับความชื่นชอบอยู่แล้วนะครับ)

The Damned (1969) กำกับโดย Luchino Visconti
The Naked And The Dead (1958) กำกับโดย Raoul Walsh
Lola Montes (1955) กำกับโดย Max Ophuls
Flamingo Road (1949) กำกับโดย Michael Curtiz
SalòSalo, Or The 120 Days Of Sodom (1975) กำกับโดย Pier Paolo Pasolini
gentlemen prefer blondesGentlemen Prefer Blondes (1953) กำกับโดย Howard Hawks
Dishonored (1931) กำกับโดย Josef von Sternberg
The Night of the HunterThe Night Of The Hunter (1955) กำกับโดย Charles Laughton
Johnny GuitarJohnny Guitar (1954) กำกับโดย Nicholas Ray
The Red Snowball Tree (1973) กำกับโดย Vasili Shukshin

ลิสนี้มีถึง 6 เรื่องที่เป็นภาพยนตร์จาก Hollywood แต่ไม่มีผลงานของผู้กำกับคนโปรดอย่าง Douglas Sirk หรือ Jean-Luc Godard นอกจากนี้มีสองเรื่องนำแสดงโดย Joan Crawford (คาดว่าคงเป็นนักแสดงคนโปรด) และหลายๆเรื่องมักมีผู้หญิงเป็นตัวละครหลัก/รับบทนำ

หลายคนอาจรู้สึกว่าลิสนี้ดูธรรมดาไปสักหน่อย สำหรับผู้กำกับระดับตำนานอย่าง Fassbinder ผมไปเจออีกลิสที่นิตยสาร BFI (British Film Institute) รวบรวม “10 great films that inspired Rainer Werner Fassbinder” จากมุมมองของนักวิจารณ์ พบเห็นอิทธิพล แรงบันดาลใจที่ซ่อนเร้นอยู่ในผลงาน ประกอบด้วย

  • Flamingo Road (1949) กำกับโดย Michael Curtiz
  • All about Eve (1950) กำกับโดย Joseph L. Mankiewicz
  • Johnny Guitar (1954) กำกับโดย Nicholas Ray
  • The Night of the Hunter (1955) กำกับโดย Charles Laughton
  • The Revolt of Mamie Stover (1956) กำกับโดย Raoul Walsh
  • Written on the Wind (1956) กำกับโดย Douglas Sirk
  • Touch of Evil (1958) กำกับโดย Orson Welles
  • Vivre sa vie (1962) กำกับโดย Jean-Luc Godard
  • The Damned (1969) กำกับโดย Luchino Visconti
  • The Devil, Probably (1977) กำกับโดย Robert Bresson

เสน่ห์ในภาพยนตร์ของ Fassbinder คือความเก็บกด อึดอัดอั้น ถูกบางสิ่งอย่างบีบเค้นคั้น เมื่อถึงจุดๆหนึ่งมักทำให้ต้องระเบิด ระบายอารมณ์ออกมาอย่างรุนแรง เกรี้ยวกราด ซึ่งเรื่องราวล้วนเป็นประเด็นขัดแย้งต่อบริบททางสังคมยุคสมัยนั้น ทำให้ผู้ชมรับรู้สึกไม่ต่างจากตัวละคร เกิดอาการคลุ้มคลั่ง แทบไม่สามารถควบคุมตนเองให้นั่งสงบอยู่กับที่ได้

Seeing a Fassbinder retrospective is better than drugs, liquor and sex put together.

John Waters

Fassbinder เสียชีวิตวันที่ 10 มิถุนายน 1982 จากการเสพ Cocaine ผสมกับ Barbiturate เกินขนาด คาดว่าคงเป็นอุบัติเหตุเพราะข้างกายพบเจอบันทึกที่กำลังขีดๆเขียนๆ ตระเตรียมวางแผนสร้างหนังเรื่องถัดไปชื่อว่า Rosa L

It isn’t easy to accept that suffering can also be beautiful… it’s difficult. It’s something you can only understand if you dig deeply into yourself.

Rainer Werner Fassbinder

Leave a Reply

avatar

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  Subscribe  
Notify of
%d bloggers like this: