Hayao Miyazaki

Hayao Miyazaki’s Favorite Films

“ผมจะรีไทร์” วลีเด็ดของ Hayao Miyazaki กล่าวมาตั้งแต่ Princess Mononoke (1997), Spirited Away (2001), The Wind Rises (2013) จนแล้วจนรอดก็ยังหวนกลับมาสรรค์สร้าง The Boy and the Heron (2023) ตราบยังมีลมหายใจ คงหักห้ามตนเองไม่ได้จริงๆ

If you’re going to retire, retire early.

If I said I wanted to [make another feature film], I would sound like an old man saying something foolish.

I have caused a stir in the past by saying I was quitting. So people don’t believe me. But I am serious this time. There are things that I have always wanted to do, but it does not involve animation.

Hayao Miyazaki

แม้คำกล่าวของผกก. Miyazaki ไม่ต่างอะไรจากเด็กเลี้ยงแกะ แต่ชาวบ้านตาดำๆกลับไม่มีใครรู้สึกตะขิดตะขวงใจ เพราะมันคือโอกาสอีกเพียงไม่กี่ครั้งที่เราจะได้รับเชยชมผลงานอนิเมชั่น จากฝีมือปรมาจารย์ผู้กำกับระดับตำนาน นับนิ้วอาจเหลือเพียงหลักหน่วยที่ยังคงสรรค์สร้างภาพยนตร์ออกมาให้โลกตกตะลึง

Hayao Miyazaki (เกิดปี 1940) ผู้กำกับสร้างอนิเมชั่น เจ้าของฉายา “godfather of animation” สัญชาติญี่ปุ่น เกิดที่ Bunkyō, Tokyo มีพี่น้อง 4 คน บิดาเป็นเจ้าของบริษัทผลิตเครื่องบิน Miyazaki Airplane ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ต้องอพยพหนีระเบิดจาก Tokyo ไปยัง Utsunomiya, Kanuma โชคดีเอาตัวรอดมาได้, ประมาณปี ค.ศ. 1947 มารดาล้มป่วยโรคกระดูกสันหลังอักเสบเนื่องจากวัณโรค ต้องนอนพักรักษาตัวอยู่โรงพยาบาลหลายปี

ตั้งแต่เด็กมีความเพ้อฝันต้องการเป็นนักวาดการ์ตูน รับอิทธิพลจาก Tetsuji Fukushima, Soji Yamakawa และ Osamu Tezuka แต่หลังจากรับชมอนิเมชั่น The White Snake Enchantress (1958) ตกหลุมรักนางเอกอย่างจัง เลยเบี่ยงเบนความสนใจไปทางนี้

The White Snake Enchantress (1958) Japanese : Taiji Yabushita ♥♥♡
“I can still remember the pangs of emotion I felt at the sight of the incredibly beautiful young, female character, Bai-Niang, and how I went to see the film over and over as a result.”

หลังเรียนจบมหาวิทยาลัยสมัครงานเป็น In-Between Artist สตูดิโอ Toei Animation มีส่วนร่วมโปรเจค Doggie March (1963), Wolf Boy Ken (1963), ต่อมากลายเป็น Chief Animator, Concept Artist, Scene Designerก่อนขนข้าวของย้ายไปสตูดิโอ Tokyo Movie (Shinsha) ร่วมงานกับ Isao Takahata สร้างซีรีย์ Lupin the Third (1971), ฉายเดี่ยวกับ Future Boy Conan (1978), กำกับภาพยนตร์อนิเมชั่นเรื่องแรก The Castle of Cagliostro (1979), ดิ้นรนด้วยตนเองอยู่พักใหญ่จนมีโอกาสสร้าง Nausicaä of the Valley of the Wind (1984)

เมื่อปี ค.ศ. 1985, Miyazaki ร่วมกับ Isao Takahata และ Toshio Suzuki ตัดสินใจก่อตั้งสตูดิโอ Ghibli เริ่มด้วยผลงาน Laputa: Castle in the Sky (1986), My Neighbor Totoro (1988), Kiki’s Delivery Service (1989), Porco Rosso (1992), Princess Mononoke (1997), Spirited Away (2001) ** คว้ารางวัล Oscar: Best Animated Feature, Howl’s Moving Castle (2004), Ponyo (2008), The Wind Rises (2013), The Boy and the Heron (2023)

เกร็ด: Ghibli คือชื่อเล่นเครื่องบินตรวจการณ์ของอิตาลี Caproni Ca.309 ออกแบบโดย Cesare Pallavicino สำหรับใช้ในภารกิจทะเลทรายซาฮารา ระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอง โดยคำนี้มาจากภาษา Libyan แปลว่า Desert Wind, ลมร้อนที่พัดผ่านทะเลทรายซาฮารา เปรียบได้กับสตูดิโอที่กำลังจะพัดเอากระแสลมลูกใหม่มายังอุตสาหกรรมอนิเมะของญี่ปุ่น, ขณะที่โลโก้สตูดิโอคือตัวละคร Totoro จากภาพยนตร์อนิเมชั่น My Neighbor Totoro (1988)

สไตล์การทำงานของผกก. Miyazaki ไม่เคยพัฒนาบทหนัง หรือครุ่นคิดเรื่องราวจนจบ เพียงภาพร่าง Storyboard, ออกแบบตัวละคร, เลือกสถานที่พื้นหลัง ฯ ชอบให้ทุกสิ่งอย่างบังเกิด เติบโต วิวัฒนาการระหว่างโปรดักชั่น … แต่ผลงานยุคหลังๆอย่าง The Wind Rises (2013), The Boy and the Heron (2023) ถูกโปรดิวเซอร์ Suzuki ร้องขอให้ทำ Storyboard จนแล้วเสร็จก่อน เผื่อว่าถ้าเกิดเหตุไม่คาดฝัน จะได้มีใครอื่นเข้ามาสานต่อให้เสร็จ (เคยวางตัวผู้มาสานต่อไว้แล้วด้วย Hideaki Anno เพราะเคยเป็นลูกมือ Miyazaki ตอนสรรค์สร้าง Nausicaä)

I don’t have the story finished and ready when we start work on a film. I usually don’t have the time. So the story develops when I start drawing storyboards. The production starts very soon thereafter, while the storyboards are still developing. We never know where the story will go but we just keeping working on the film as it develops. It’s a dangerous way to make an animation film and I would like it to be different, but unfortunately, that’s the way I work and everyone else is kind of forced to subject themselves to it.

ผลงานของผกก. Miyazaki มักนำเสนอความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ vs. ธรรมชาติ vs. เทคโนโลยี ต่อต้านสงคราม (Anti-War) วิพากย์ระบอบทุนนิยม (Anti-Capitalism) ความก้าวหน้าทางวัตถุส่งผลกระทบต่อธรรมชาติ (Environmentalism) พฤติกรรมแสดงออก(ของมนุษย์) ขาดความรับผิดชอบต่อสาธารณะ สนเพียงกอบโกยผลประโยชน์ใส่ตน, ตัวละครหลักมักเป็นเด็กหญิงรักอิสระ มีความห้าวหาญ จิตวิญญาณเข้มแข็งแกร่ง สะท้อนแนวคิดสตรีนิยม (Feminist) และสำหรับคนช่างสังเกตจะพบว่าหลายเรื่องไม่ได้นำเสนอตัวร้ายที่โฉดชั่วอย่างแท้จริง ทุกคนล้วนมีด้านดี-เลวในตนเองด้วยกันทั้งนั้น

I’m not a storyteller, I’m a man who draws pictures. However, I do believe in the power of story. I believe that stories have an important role to play in the formation of human beings, that they can stimulate, amaze and inspire their listeners.

สำหรับภาพยนตร์เรื่องโปรดของผกก. Miyazaki เคยมีการกล่าวถึงในบทสัมภาษณ์สองครั้ง

  • 10 ภาพยนตร์เรื่องโปรดจากหนังสือ Starting Point, 1979-1996 ตีพิมพ์เมื่อปี ค.ศ. 2014 (เรื่องที่ผมทำดาวไว้)
  • 25 ภาพยนตร์เรื่องโปรด … อันนี้ผมหาข้อมูลยืนยันไม่ได้ว่ามาจากแหล่งข่าวไหน แต่ทุกเรื่องล้วนมีอยู่ในรายการ 10 ภาพยนตร์เรื่องโปรดก่อนหน้า
Animal FarmAnimal Farm (1954) British : John Halas, Joy Batchelor ♥♥♥♡
“The pig Napoleon from the movie absolutely is a greedy dictator. He is the only one to eat delicious meals, leaving the other people to bear with poor meals. Our real-world is more roundabout than this farm though. Nowadays we can’t see any 19th century style hateful capitalists. Even a starveling horse does stock trading on the Internet these days. Many people have come to think that earning money by stock trading or merchandise on the Internet is a nice life style. Everyone wants to become a Napoleon.”
Ashes and Diamonds*Ashes and Diamonds (1958) Polish : Andrzej Wajda ♥♥♥♥♡
“My father was passionate about cinema. He often took me to the movies from an early age. I remember Ozu’s films, Vittorio De Sica’s Bicycle Thief. Andrzej Wajda’s Ashes and Diamonds, Bresson’s Journal d’un cure de campagne. I remember these far better than Westerns or action films.”
Babette’s Feast (1987) : Gabriel Axel
*Ballad of a Soldier (1959) : Grigory Chukhray
Bicycle ThievesBicycle Thieves (1948) Italian : Vittorio De Sica ♥♥♥♥♡
“I came home amazed after seeing [Bicycle Thieves], and I trudged home heavy-hearted after watching films starring Isao Kimura—who always played overly earnest and sincere and never-very-good-at-life young characters—for they taught me how hard life is.”
*Chikemuri Takanobaba (1928) : Daisuke Itô
Flame and Women (1967) : Yoshishige Yoshida
*Hedgehog in the Fog (1975) USSR : Yuri Norstein ♥♥♥♥♡
How Green Was My ValleyHow Green Was My Valley (1941) hollywood : John Ford ♥♥♥♥
Ikiru (1952) Japanese : Akira Kurosawa ♥♥♥♥
“Among the works directed by Akira Kurosawa, Ikiru (To Live) is one of his all-time classics. It was created forty years ago, but it has lost none of its power. When viewed anew today I find it has an even greater ability to impart awe.”
JawsJaws (1975) hollywood : Steven Spielberg ♥♥♥♥
Modern TimesModern Times (1936) hollywood : Charlie Chaplin ♥♥♥♥♡
My Darling ClementineMy Darling Clementine (1946) hollywood : John Ford ♥♥♥♥
NostalghiaNostalghia (1983) Italian : Andrei Tarkovsky ♥♥♥
Peter Pan (1953) hollywood : Hamilton Luske, Clyde Geronimi, Wilfred Jackson ♥♥♡
“Peter Pan’s flying scenes are predicated on the experience of flying in an airplane with a moving perspective. As a result viewers soar through the air with the story’s characters and feel liberated by the exhilarating vista unfolding below them, with moonlight casting shadows on the city streets. With the characters we share in the freedom of flying.”
*Priest of Darkness (1936) : Sadao Yamanaka
RanRan (1985) Japanese : Akira Kurosawa ♥♥♥♥
Seven SamuraiSeven Samurai (1954) Japanese : Akira Kurosawa ♥♥♥♥♥
*Tale of Tales (1979) USSR : Yuri Norstein ♥♥♥♥♡
“Norshteyn in particular is someone who truly deserves the title of artist.”
*The King and the Mockingbird (1980) French : Paul Grimault ♥♥♥♥♡
*The Curious Adventures of Mr. Wonderbird (1952) French : Paul Grimault ♥♥♥♡
“We were formed by the films and filmmakers of the 1950s. At that time, I started watching a lot of films. One filmmaker who really influenced me was the French animator Paul Grimault. It was through watching Le Roi et l’Oiseau that I understood how it was necessary to use space in a vertical manner.”
The Little MermaidThe Little Mermaid (1989) hollywood : Ron Clements, John Musker ♥♥♥♥♡
The Old Mill (1937) hollywood : Wilfred Jackson ♥♥♥♥♡
“The Old Mill, the last work in Disney’s Silly Symphonies series… represents a pinnacle of achievement, something never surpassed by any subsequent Disney animation.”
“I must say that I hate Disney’s works, the barrier to both the entry and the exit of Disney films is too low and too wide. To me, they show nothing but contempt for the audience.”
*The Snow Queen (1957) USSR : Lev Atamanov ♥♥♥♥
“The Snow Queen is my destiny and my favorite film.”
“I started working as a new animator for Toei Animation in 1963, but I frankly didn’t enjoy my job at all. I felt ill at ease every day – I couldn’t understand the works we were producing, or even the proposals we were working on … Had I not one day seen Snedronningen (The Snow Queen) during a film screening hosted by the company labor union, I honestly doubt that I would have continued working as an animator.”
The Spirit of Beehive*The Spirit of the Beehive (1973) Spain : Víctor Erice ♥♥♥♥

รายการภาพยนตร์โปรดของผกก. Miyazaki ล้วนสร้างอิทธิพลให้กับชีวิต แนวคิด อีกทั้งยังปรากฎเห็นในหลากหลายผลงานอนิเมชั่น ยกตัวอย่าง

  • Animal Farm (1954) นอกจาก Porco Rosso (1992) ผลงานเรื่องไหนที่พบเห็นเจ้าหมู/หมูป่า Princess Mononoke (1997), Spirited Away (2001) ฯ ล้วนแฝงนัยยะถึงความละโมบโลภมาก
  • Jaws (1975) และ The Little Mermaid (1989) คือแรงบันดาลใจของ Ponyo (2008)
  • Peter Pan (1953) ทุกเรื่องที่มนุษย์บินได้ Nausicaä of the Valley of the Wind (1984), Castle in the Sky (1986), Kiki’s Delivery Service (1989) ฯ
  • ปราสาทของ The King and the Mockingbird (1980) รวมถึงเครื่องยนต์กลไก Modern Times (1936) พบเห็นจาก The Castle of Cagliostro (1979), Castle in the Sky (1986), Howl’s Moving Castle (2004) ฯ
  • การผจญภัยของเด็กหญิง/บุคคลไร้เดียงสา Hedgehog in the Fog (1975), The Snow Queen (1957), The Spirit of the Beehive (1973) ฯ
  • ความเห็นอกเห็นใจเพศหญิง Babette’s Feast (1987), Flame and Women (1967)
  • บรรยากาศโหยหา ครุ่นคิดถึงอดีต How Green Was My Valley (1941), My Darling Clementine (1946), Nostalghia (1983), Tale of Tales (1979), The Old Mill (1938) ฯ
  • สงคราม การต่อสู้ Ashes and Diamonds (1958), Ballad of a Soldier (1959), Ran (1985), Seven Samurai (1954) ฯ
  • อุดมการณ์ เป้าหมายชีวิต Ikiru (1952), Seven Samurai (1954) ฯ
  • Neorealist อาทิ Bicycle Thieves (1948), Priest of Darkness (1936) ฯ
    ฯลฯ

การมาถึงของ Miyazaki ว่ากันว่าทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ต่อสตูดิโอ Walt Disney ถึงขนาดมีคำเรียกยุคสมัย Disney Renaissance (1989-99) บรรดาผู้กำกับรุ่นใหม่สรรค์สร้างภาพยนตร์อนิเมชั่นเพื่อโต้ตอบ แข่งขัน รับอิทธิพล สร้างแรงบันดาลใจให้กัน … ยังรวมถึงสตูดิโอ PIXAR และ Aardman Studios ก็ต่างมีจุดเริ่มต้น แรงบันดาลใจจากสตูดิโอ Ghibli เช่นเดียวกัน

ไม่ใช่แค่วงการอนิเมชั่นเท่านั้นนะครับ ผลงานของ Miyazaki ยังสร้างอิทธิพลต่อผู้กำกับดังๆอย่าง Wes Anderson, Guillermo del Toro, James Cameron, Steven Spielberg, Bong Joon-Ho, Travis Knight, Tilda Swinton ฯ และรวมถึงวีดีโอเกม The Legend of Zelda, Final Fantasy, Ni No Kuni, Ori and the Blind Forest ฯ

น่าเสียดายที่สตูดิโอ Ghibli ไร้ผู้สืบทอด จริงๆเคยคาดหวัง Yoshifumi Kondō ผู้กำกับ Whisper of the Heart (1995) แต่โชคร้ายพลันด่วนเสียชีวิต, บุตรชาย Goro Miyazaki ก็ดันมีปมด้อยเรื่องบิดา, ส่วนผู้กำกับรุ่นใหม่ Hiromasa Yonebayashi ตัดสินใจอพยพย้ายไปก่อตั้งสตูดิโอของตนเอง Studio Ponoc

The future is clear. It’s going to fall apart. I can already see it. What’s the use worrying? It’s inevitable… “Ghibli” is just a random name I got from an airplane. It’s only a name.

If [hand-drawn animation] is a dying craft, we can’t do anything about it. Civilization moves on. Where are all the fresco painters now? Where are the landscape artists? What are they doing now? The world is changing. I have been very fortunate to be able to do the same job for 40 years. That’s rare in any era

Leave a Reply

avatar

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  Subscribe  
Notify of
%d bloggers like this: